تحلیل رویکرد نومعتزله به سنت با تکیه بر دیدگاه‌های نواندیشان عرب نومعتزله نقد نومعتزله نواندیشان عرب نواندیشان مسلمان نومعتزله عرب منتقدان سنت سنت نبوی صلی الله علیه و آله سنت منتقدان حدیث محمدعلی مهدوی راد (پردیس فارابی) محمدتقی دیاری بیدگلی محمدکاظم رحمان ستایش محمدعلی مهدوی راد (دانشگاه قرآن و حدیث) محمدکاظم رحمان ستایش (دانشکده هدی) محمدتقی دیاری بیدگلی (دانشکده هدی) سنت نبوی صلی الله علیه و آله Persian مقدمه 1,فصل اول: کليات 3,1-1. تعريف موضوع 3,1-2. سوالات 5,1-3. فرضيهها 6,1-4. پيشينه 6,1-5. اهميت موضوع 9,1-6. مشکلات و محدوديت‌های تحقيق 9,1-7. روش پژوهش 10,1-8. واژه‌های کليدی 12,1-8-1. سنت 12,1-8-2. نومعتزله 13,1-8-2-1. دليل نام‌گذاری متفکران نوانديش به نومعتزله 17,1-9. زمينه‌های بروز نومعتزله 21,1-9-1. تحول نظام سياسی حاکم بر جهان اسلام 21,1-9-2. استعمار 23,1-9-3. تحول علمی و نوع نگرش به دانش‌های جديد 25,1-9-4. تحول فرهنگی و دينی و فعاليت‌های مستبشرين 27,1-10. طيفهای نومعتزله در نگرش به سنت و شاخصه های کلی آن 29,1-10-1. عقل‌گرايی 30,1-10-2. سازگاری سنت و مدرنيته 30,1-11. متفکران نومعتزله 31,1-11-1. متفکران شاخص طيف اول نومعتزله 32,1-11-1-1. محمد عبده 32,1-11-1-2. محمد رشيدرضا 34,1-11-1-3. محمود شلتوت 35,1-11-1-4. محمد غزالی 36,1-11-1-5. محمود ابوريه 37,1-11-1-6. ابن عاشور 38,1-11-2. متفکران شاخص طيف دوم نومعتزله 39,1-11-2-1. محمد توفيق صدقی 39,1-11-2-2. ابراهيم فوزی 40,1-11-2-3. ابوزيد 40,1-11-2-4. محمد شحرور 41,1-11-2-5. محمد حمزه و حمادی ذويب 42,فصل دوم : مفهوم سنت از نگاه نومعتزليان 44,2-1. مفهوم سنت در طيف اول نومعتزليان 44,2-1-1. مفهوم سنت از نگاه محمد عبده 44,2-1-2. مفهوم سنت از نگاه محمد رشيد رضا 47,2-1-3. مفهوم سنت از نگاه محمد ابوريه 48,2-1-4. مفهوم سنت از نگاه محمود شلتوت 49,2-1-5. مفهوم سنت از نگاه محمد غزالی 49,2-2. تحليل تعريف سنت از نگاه طيف اول نومعتزليان 50,2-2-1. سنت به معنای فعل و روش عملی 51,2-2-2. ايجاد اصطلاح سنت، متأخر از عصر نبوی 52,2-3. مفهوم سنت از نگاه نومعتزليان طيف دوم 54,2-3-1. مفهوم سنت از نگاه توفيق صدقی 54,2-3-2. مفهوم سنت از نگاه ابوزيد 55,2-3-3. مفهوم سنت از نگاه محمد شحرور 56,2-3-4. مفهوم سنت از نگاه ابراهيم فوزی 59,2-3-5. مفهوم سنت از نگاه محمد حمزه 60,2-3-6. مفهوم سنت از نگاه حمادی ذويب 61,2-4. تحليل و نقد مفهوم سنت در ميان نومعتزليان طيف دوم 63,2-5. تشابهات و تمايزات نومعتزليان طيف اول و دوم در تعريف سنت 69,فصل سوم : حجيت سنت از ديدگاه طيف اول نومعتزليان 72,3-1. غيرتشريعی بودن بخشی از سنت 73,3-1-1. عدم حجيت سنت غيرتشريعی 74,3-1-1-1. غير وحيانی بودن سنت غيرتشريعی 77,3-1-1-2. عدم عصمت پيامبر در سنت غيرتشريعی 79,3-1-1-3. سيره علمای سلف بر عدم تبعيت از ارشاديات 80,3-2. تحليل و نقد عدم حجيت سنت غيرتشريعی 80,3-2-1. اشکال مبنايی عدم حجيت سنت غيرتشريعی 81,3-2-2.نقد بر شواهد عدم حجيت سنت غيرتشريعی 82,3- 3. حجيت اقوال (حديث) 88,3-3-1. حجيت خبر واحد 89,3-3-2. تحليل و نقد حجيت خبر واحد نزد طيف اول نومعتزله 90,3-3-2-1. حجيت خبر واحد در اعتقادات 92,3-3-2-2. عدم تدوين سنت و حجيت سنت قولی (حديث) 94,3-3-2-3. تحليل و نقد عدم تدوين و حجيت سنت نزد طيف اول نومعتزله 98,3-4. تحليل کلی ديدگاه طيف اول نو معتزله درباره حجيت سنت 101,فصل چهارم: حجيت سنت در طيف دوم نومعتزليان 104,4-1. سنت، مسئله‌ای تاريخی 104,4- 1- 1. تأسیسی بودن حجيت سنت 105,4-1-2. عدم اجماع مسلمانان بر حجيت سنت 108,4-1-3 . عدم تدوين سنت، دليلی بر عدم حجيت آن 110,4-1-3-1. عدم کتابت حديث در زمان پيامبر و صحابه 111,4-1-3-2. تمسک صحابه به احاديث نهی از کتابت 112,4-1-3-3. مخالفت خلفا با کتابت حديث 113,4-1-3-4. تدوين حديث در قرن دوم به دلايل غيردينی 115,4-2. نتايج نگرش تاريخی به سنت 116,4-2-1. محدود شدن حجيت سنت به بخش کوچکی از سنت رسالی 116,4-2-1-1. انواع سنت رسالی 117,4-2-2. رد وحيانی بودن سنت 121,4-2-2-1. عدم اثبات وحيانی بودن سنت با آيات قرآن و روايات 121,4-2-2-2. مشورت پيامبر با مردم، نشانه وحيانی نبودن سنت 127,4-2-2-3. اختلاف مسلمانان بر استقلال سنت، نشانه وحيانی نبودن 128,4-2-2-4. نسخ سنت به وسيله قرآن، نشانه وحيانی نبودن سنت 128,4-2-2-5. اعتقاد به وحی، سنت تفکری مسيحی 129,4-2-2-6. عدم تدوين، دليلی بر وحيانی نبودن سنت 129,4-2-2- 7. وحيانی بودن، نتيجه نگرش خداگونه به پيامبر 130,4-2-2-8. سنت الهام است، نه وحی ربانی 130,4-2-3. فراگير نبودن عصمت پيامبر 131,4-2-3-1. عصمت، امری تأسيسی 132,4-2-3-2. اعتقاد به عصمت پيامبر، مغاير با قرآن و سنت 133,4-2-3-3. اعتقاد به عصمت، برخاسته از نگرش فلسفی 134,4-2-3-4. اعتقاد به عصمت، مخالف اسوه بودن پيامبر 135,4-2-3-5. اعتقاد به عصمت، عقيده ای شرک آلود 135,4-3. تحليل و نقد نگرش طيف دوم نومعتزله به حجيت سنت 137,4-3-1. نقد نگرش تاريخی به سنت 137,4-3-1-1. نقد تأسيسی بودن حجيت سنت 144,4-3-1-2. نقد عدم اجماع مسلمانان بر حجيت سنت 146,4-3-1-3. نقد رابطه عدم تدوين با حجيت سنت 147,4-3-2. نقد نتايج نگرش تاريخی به سنت 169,4-3-2-1. نقد تقسيم سنت به نبوی و رسولی 169,4-3-2-2.نقد وحيانی نبودن و عدم عصمت پيامبر در سنت 169,4-4.حجيت اقوال (سنت قولی) در طيف دوم نومعتزله 180,4-4-1. تاريخی بودن خبر متواتر 180,4-4-2. تاريخی بودن اعتبار خبر واحد 181,4-4-3. تحليل نگرش طيف دوم نومعتزله به سنت قولی 183,4-5. تحليل کلی ديدگاه طيف دوم نومعتزله درباره سنت در مقايسه با طيف اول 184,فصل پنجم: نقد سنت از نگاه نومعتزليان 186,5-1. نقد سنت در طيف اول نومعتزله 187,5-1-1. نقد سندی 189,5-1-1-1. نقد عدالت صحابه 189,5-1-1-2. نقد رجال حديثی 195,5-1-1-3. نقد روش نقل حديث 198,5-1-2. نقد درونی روايات (نقد متن) 199,5-1-2-1. ضرورت پرداختن به نقد درونی 199,5-1-2-2. ملاک‌های نقد درونی (متن) حديث 201,5-2. تحليل رويکرد طيف اول نومعتزله به نقد سنت 206,5-3. فهم و نقد سنت از نگاه طيف دوم نومعتزليان 209,5-3-1. نقد کتب حديثی 210,5-3-1-1. نقل روايات شخصی و غير مفيد در کتب روايی 211,5-3-1-2. کثرت روايت از غير پيامبر 212,5-3-1-3. راه يافتن احاديث جعلی به کتب حديثی 212,5-3-2. ترديد در کار محدثان 214,5-3-2-1. محدوديت افق فکری محدثين 214,5-3-2-2. نگرش منفعت‌طلبانه به حديث 215,5-3-3. نقد سندی (خارجی) احاديث 217,5-3-3-1. نفی عدالت صحابه 217,5-3-3-2. نقد درباره راويان احاديث 220,5-3-4. نقد متن (درونی) روايات 221,5-3-4-1. معيارهای نقد متن روايات 221,5-3-5. تحليل نقد سنت از نگاه طيف دوم نومعتزليان 225,5-3-5-1. نگرش تاريخی به ميراث حديثی 226,5-3-5-2. همصدايی با مستشرقان 227,5-3-6. تشابهات و تمايزات طيف اول و دوم نومعتزليان در نقد سنت 228,نتايج 231,پيشنهادها 236,فهرست منابع 237 text بهشتی, نرگس (دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث) رحمان ستایش, محمدکاظم (استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم/ عضو هیات علمی گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی هدی، وابسته به جامعه الزهرا (س)، قم), 1344# مهدوی راد, محمدعلی (دانشیار دانشکده الهیات، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم), -1334ش.نیشابور# دیاری بیگدلی, محمد تقی (استاد، گروه ‌علوم ‌‌قرآن ‌و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، ‌دانشگاه ‌قم، قم، ایران.) Thesis Review comments