این روایت که «جذبه‌ای از جذبه‌های حضرت حق برابر با عمل جن و انس است» به چه معنا است؟ جذبه حق سلوک عرفانی جذبه جذبه الهی عمل ثقلین جن و انس ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین عرفان نظری ملاصدرا شیرازی Persian [1]. صدر المتألهین، العرشیة، ص 235، تهران، مولى، 1361ش؛ فخر الدین الرازى، شرحى الاشارات، ج ‏2، ص‏1212، قم، مکتبة آیة الله المرعشى، 1404ق.<br />[2] برخی از این تفاسیر عبارت‌اند از: شریف کاشانى، ملاحبیب الله، بوارق القهر فى تفسیر سورة الدهر، ص 200؛ تهران، شمس الضحى، چاپ اول، 1383ش؛ آملى سید حیدر، تفسیر المحیط الأعظم و البحر الخضم، ج 1، ص 14، تهران، سازمان چاپ وانتشارات وزارت ارشاد اسلامى، چاپ سوم، 1422ق؛ حقى بروسوى اسماعیل، تفسیر روح البیان، ج 1، ص 381، بیروت، دارالفکر، بى‌تا؛ صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، ج ‏1، ص 8، ج ‏4، ص 224، قم، بیدار، چاپ دوم، 1366ش.<br />[3]. حافظ، شمس الدین محمد، دیوان اشعار، تصحیح، خرمشاهی، بهاء الدین، ص 74، غزل 74، تهران، دوستان، چاپ چهارم، 1382ش. ر. ک: یزدان پناه، سید یدالله، مبانی و اصول عرفان نظری، ص 68، قم، مؤسسه امام خمینی، 1388ش.<br />[4]. «قد انکشف لأرباب البصائر النوریة إنّ هذا البدن بحسب مشاعره و روازنه یشبه الجحیم و أبوابه، و انکشف إنّه جلس على أبواب هذا الجحیم تسعة عشر نوعا من الزبانیة و هی الحواسّ الخمس الظاهرة، و الخمس الباطنة، و قوّتا الشهوة و الغضب و القوى السبع الطبیعیة و کلّ واحدة من هذه التسعة عشر و إن کان واحدا بالجنس، إلّا إنّه یدخل تحت کل واحدة منها أفراد لا نهایة لها بحسب الشخص و العدد و اعتبر ذلک فی القوّة الباصرة فإن الأشیاء التی تقوى الباصرة على إدراکها أمور غیر متناهیة، و یحصل من إبصار کل واحد منها أثر خاصّ فی القلب، و ذلک الأثر یجرّ القلب عن أوج عالم الروحانیّات إلى حضیض عالم الجسمانیّات. و إذا عرفت ذلک ظهر انّ مع کثرة هذه العلائق و العوائق کیف یتیسّر للقلب خلاص عن هذه الظلمات الشاغلة له عن عالم الأنوار الإلهیات إلّا باعانة اللّه و إغاثته و جذبه. و لهذا قیل: جذبة من جذبات الحقّ توازی عمل الثقلین». تفسیر القرآن الکریم، ج ‏1، ص 8.<br />[5]. «فکل عالم علما حقیقیا فهو انما یأخذ علمه من اللّه لا محالة اما بغیر الاستعانة ببشر فى الابتداء کما للانبیاء و ضرب من الاولیاء علیهم السلام او بسبب اعانتهم و ارائتهم الطریق و ارشادهم کیفیة السلوک و العمل کما لسائر البشر، و اما الافاضة و الاشراق العقلى فهو من اللّه خاصة و لهذا قیل: ان السلوک الفکرى و الاکتساب العملى اذا لم ینته الى الجذبة الالهیة فلیس له کثیر فائدة، و ان کل عالم ربانى و حکیم إلهى فهو مجذوب معتنى به و ان جذبة من‏ جذبات‏ الحق توازى عمل الثقلین.و بالجملة فکل عالم ربانى لا یکون ربانیا الا بکونه عقلا خالصا نورانیا». صدر الدین شیرازى، محمد بن ابراهیم، شرح أصول الکافی، ج 1، ص 374، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگى، چاپ اول، 1383ش.<br />[6]. فی الحدیث النبوی صلى اللّه علیه و آله: «جذبة من جذبات الحقّ توازی عمل الثقلین» إذ الثقلان و أعمالهما جسمانیّة فانیة من عالم الحدوث، و جذبة الحق روحانیة باقیة فی (من- ن) عالم القدم، فلا یجوز علیها الانفصام و الانقطاع و النفاد، فالمجذوب لا یتخلص منها أبد الآباد». تفسیر القرآن الکریم، ج ‏4، ص 224. text ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. question and answer gateway for meanings