چگونه فعلى که به انجام رسیده و پایان پذیرفته است به فعلى دیگر دگرگونى شود، برگرداندنى که عنوان آن کاملاً متضاد با عنوان اولى آن است؟! نتایج استغفار حسنات و سیئات سیئات آثار توبه دگرگونى سیئه به حسنه توبه فضایل اخلاقی Persian <br />[۱] . فخر رازى اين ديدگاه را به ابن عباس ، حسن ، مجاهد و قتاده از مفسران پيشين اهل سنت نسبت دادهاست . مفاتيح الغيب : ج ۲۴ ص ۴۸۴ . نيز، ر . ك : تفسير ابن كثير : ج ۵ ص ۱۶۸ .<br />[۲] . ر.ك : ص ۲۴ ح ۲۳۷ .<br />[۳] . تفسير كنز الدقائق : ج ۹ ص ۴۳۱ .<br />[۴] . فخر رازى اين نظريه را به قفال و قاضى از مفسران پيشين اهل سنت نسبت داده است . مفاتيح الغيب :ج ۲۴ ص ۴۸۵ . نيز بنگريد به الجامع : ج ۱۳ ص ۷۸ و سيد مرتضى در نفائس التأويل : ج ۲ ص ۴۵۵ و ج ۳ ص ۳۰۵ .<br />[۵] . منهج الصادقين : ج ۶ ص ۴۲۱ .<br />[۶] . مگر آن كه تغيير در گنهكار به معناى تغيير در خود گناه هم به حساب بيايد . اين تغيير نيازمند تبيينى ديگر است كه در تقرير ديدگاه علامه طباطبايى خواهد آمد .<br />[۷] . تحابط به معناى اينكه دو چيز اثر يكديگر را خنثى كنند . اگر طاعت و گناه اثر يكديگر را خنثى كنندتحابط رخ داده است . اين اصطلاح از واژه قرآنى «حبط عمل» گرفته شده است . از نگاه قرآن برخى افراد طاعات خود را به سبب برخى اعمال ناشايسته از ميان مى برند و حبط مى كنند .<br />[۸] . به نقل از الميزان فى تفسير القرآن : ج ۴ ص ۳۲۸ ـ ۳۲۹ . اين مطلب را مرحوم سيد عبد الاعلى موسوى سبزوارى نيز نقل كرده است . مواهب الرحمان فى تفسير القرآن : ج ۸ ص ۱۳۷ .<br />[۹] . براى نمونه بنگريد به شيخ مفيد ، أوائل المقالات : ص ۸۲ ؛ شيخ طوسى ، الاقتصاد : ص ۱۹۳ ؛ سيدمرتضى ، نفائس التأويل : ج ۲ ص ۴۵۵ ؛ جعفر سبحانى ، بحوث فى الملل و النحل : ج ۳ ص ۲۷۰ .<br />[۱۰] . فخر رازى ضمن نقل روايت اين قول را به سعيد بن مسيب و مكحول نسبت مى دهد . مفاتيح الغيب : ج ۲۴ ص ۴۸۵ .<br />[۱۱] . تعبير روايت امام باقر عليه السلام اين است : «فَلَيسَ مِن جَوهَرِيَّتِهِ ولا مِن إيمانِهِ» علل الشرائع : ج ۲ ص ۴۹۱ .<br />[۱۲] . حسن بن سليمان بن محمد حلى در مختصر البصائر : ص ۵۱۵ ـ ۵۱۷ و حافظ رجب بن محمد برسى درمشارق أنوار اليقين فى أسرار أمير المؤمنين عليه السلام : ص ۱۰۰ از جمله كسانى هستند كه چنين ديدگاهى دارند .<br />[۱۳] . مفردات ألفاظ القرآن : ص ۴۴۱ .<br />[۱۴] . مانند طريحى در مجمع البحرين : ج ۱ ص ۲۳۲ و ابن منظور در لسان العرب : ج ۱ ص ۹۵ .<br />[۱۵] . معجم مقاييس اللغة : ج ۳ ص ۱۱۳ ؛ المصباح المنير : ج ۲ ص ۲۹۸ ؛ تاج العروس : ج ۱ ص ۱۷۴ ؛ تهذيب اللغة : ج ۱۳ ص ۸۹ ؛ كتاب العين : ج ۷ ص ۳۲۷ .<br />[۱۶] . التوبة : ۳۷ .<br />[۱۷] . فاطر : ۸ .<br />[۱۸] . الروم : ۱۰ .<br />[۱۹] . الميزان فى تفسير القرآن : ج ۴ ص ۳۲۴ .<br />[۲۰] . بايد توجه داشت كه معناى ياد شده حقيقى است و منافاتى با دگرگون سازى حقيقت عمل به واسطهاعتبار الهى ندارد . آن اعتبار چيزى ديگر است و به وضع و جعل احكام بازمى گردد و معناى لغت را اعتبارى نمى كند .<br />[۲۱] . ر . ك : ص ۲۷ ح ۲۴۰ ـ ۲۴۲ .<br />[۲۲] . ر . ك : ح ۲۳۷ و ۲۳۹ .<br />[۲۳] . ر . ك : ح ۲۳۸ .<br />[۲۴] . ر . ك : ح ۲۳۶ ، ۲۴۳ و ۲۴۴ .<br />[۲۵] . به فتح راء، به معناى ادراك شدگى .<br />[۲۶] . نظريه علامه طباطبايى ناظر به چنين تبديلى است . ر . ك : الميزان فى تفسير القرآن : ج ۱۵ ص ۲۴۲ ـ۲۴۳ .<br />[۲۷] . به همان معناى انفسى كه گفته شد .<br /> منبع : دانشنامه قرآن و حديث جلد هجدهم پديدآورنده : محمّد محمّدی ری شهری زمان انتشار : 1395 از صفحه 35 تا صفحه 47 text question and answer portal_lib