آیا عملا رجعت در تاریخ رخ داده است؟ امکان عقلی رجعت رجعت در قرآن امکان ذاتی و وقوعی رجعت اثبات رجعت پیشینه رجعت رجعت امکان رجعت وقوع رجعت احکام امکان Persian <br />[۱] بقره: آيه ۲۵۹.<br />[۲] از جمله مفسّران اهل سنّت، عبارتند از: طبرى در تفسير الطبرى: (ج ۲ جزء ۲ ص ۵۸۶) ، ابن كثير در تفسير ابن كثير (ج ۱ ص ۴۶۴)، زمخشرى در الكشّاف (ج ۱ ص ۱۵۷)، ابن قتيبه در غريب القرآن (ج ۱ ص ۸۶) ، و بسيارى ديگر.<br />[۳] بقره: آيه ۲۴۳.<br />[۴] بسيارى از مفسّران اهل سنّت به مرگ و زنده شدن مجدّد اين گروه اعتراف دارند، از جمله: زمخشرى در الكشّاف (ج ۱ ص ۱۴۷)، فخر رازى در مفاتيح الغيب (ج ۶ ص ۴۹۶) (وى در توضيح اين آيه، سه روايت از سدى و ابن عبّاس و كسى ديگر كه نام نمى برد، نقل مى كند كه در همه آنها آن مرد، حِزقيل ناميده شده و فرار آن مردم از ترس وبا بوده). قرطبى در الجامع لأحكام القرآن (ج ۳ ص ۲۳۱). وى از ابن عربى نقل مى كند كه اين مرگ، عقوبت آنها بوده و به همين دليل، امكان احياى مجدّد داشتند؛ امّا اگر مرگ اَجَل باشد، امكان احيا ندارد. شايد وى اين را گفته تا ناچار به پذيرش امكان رجعت نباشد.<br />[۵] مائده: آيه ۱۱۰.<br />[۶] بقره: آيه ۷۳.<br />[۷] در اين مورد، ميان مفسّران شيعه و اهل سنّت اختلافى در بازگشت به دنيا وجود ندارد.<br />[۸] بقره: آيه ۵۶ .<br />[۹] آلوسى، اقوالى را نقل مى كند كه برخى، مرگ را به معناى مخفى شدن و بعث را به معناى بيدارى و برخى جهل را به معناى مرگ و بعث را به معناى علم گرفته اند (روح المعانى: ج ۱ ص ۲۶۴). خود وى، تأويل ديگرى را پيش مى كشد، به اين صورت كه مرگ را به فنا در تجلّى ذاتى و بعث را به بقاى بعد از فنا تفسير مى كند (روح المعانى: ج ۱ ص ۲۶۹)؛ امّا در برابر، زمخشرى در الكشّاف (ج ۱ ص ۷۱)، فخر رازى در مفاتيح الغيب (ج ۳ ص ۵۲۱)، قرطبى در الجامع لأحكام القرآن (ج ۱ ص ۴۰۴)، سيوطى و محلى جلال الدين در تفسير الجلالين (ج ۱ ص ۱۱)، طبرى در جامع البيان (ج ۱ جزء ۱ ص ۲۹۱) و بسيارى ديگر از مفسّران اهل سنّت، به مرگ و زنده شدن آنها تصريح مى كنند.<br />[۱۰] كهف: آيه ۱۲.<br />[۱۱] امام صادق عليه السلام فرمود: «وَ قَد رَجَعَ إِلَى الدُّنيَا مِمن ماتَ خَلقٌ كَثِيرٌ مِنهُمْ أَصْحَابُ الْكَهفِ أَمَاتَهُمُ اللَّهُ ثَلَاثَمِائَةِ عامٍ وَ تِسعَةً ثُمَّ بَعَثَهُم فِى زَمانِ قَومٍ أَنكَرُوا الْبَعثَ لِيَقْطَعَ حُجَّتَهُم وَ لِيُرِيَهُم قُدرَتَهُ وَ لِيَعلَمُوا أَنَّ الْبَعثَ حَقٌّ وَ أَمَاتَ اللَّهُ أَرمِيَا النَّبِىَّ عليه السلام الَّذِى نَظَرَ إِلَى خَرَابِ بَيتِ الْمَقدِسِ وَ ما حَولَهُ - حينَ غَزاهُمْ بُختَنَصَّرُ وَ قَالَ: «أَنَّى يُحْيِى هذِهِ اللَّهُ بَعْدَ مَوْتِها فَأَماتَهُ اللَّهُ مِائَةَ عامٍ» ثُمَّ أَحيَاهُ وَ نَظَرَ إِلَى أَعضائِه؛ با اين كه گروهى به دنيا برگشته اند، از مرده ها از قبيل اصحاب كهف كه سيصد و نُه سال مرده بودند و بعد، خداوند، آنها را برانگيخت، در زمانى كه مردم، منكر بعث و زنده شدن بودند تا حجّت بر آنها تمام گردد و قدرت خدا را ببينند. خداوند، ارمياى پيامبر را ميراند، وقتى گذرش بر خرابه هاى بيت المقدّس افتاد. پس از جنگ، بخت نصر با خود گفت: «چگونه خداوند، اين مرده ها را زنده مى كند؟ پس خداوند، او را صد سال ميراند». سپس او را زنده كرد و به او به چگونه نگريست [به هم وصل مى شودند]». (الاحتجاج: ج ۲ ص ۲۳۰ ح ۲۲۳). در اين حديث، به آيات ديگرى از قرآن كه رجعت اقوامى را بر مى شمرد، استناد شده است.<br />[۱۲] بقره: آيه ۲۶۰.<br />[۱۳] مانند احمد امين مصرى در فجر الإسلام: ص ۳۳.<br />[۱۴] قرآن كريم در بيش از چهارده آيه اين موضوع را بيان مى كند، از جمله در: «قَالُوا يَا قَوْمَنَا إِنَّا سَمِعْنَا كتَاباً أُنْزِلَ مِنْ بَعْدِ مُوسَى مُصَدِّقاً لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ يَهْدِى إِلَى الْحَقِّ وَ إِلَى طَرِيقٍ مُسْتَقِيمٍ؛ گفتند: «اى قوم ما! ما كتابى را شنيديم كه بعد از موسى نازل شده [و] تصديق كننده [كتاب هاى ] پيش از خود است، و به سوى حق و به سوى راهى راست، راهبرى مى كند»». (احقاف، آيه ۳۰).<br />[۱۵] در اين جا شواهد حديثى را تنها از اهل سنّت مى آوريم تا اين كه براى منكران، حجّيت بيشترى داشته باشد، هر چند بسيارى از اين روايات ضعيف اند و اعتبارى ندارند.<br />[۱۶] از جمله، روايات بيهقى در دلائل النبوّة (ج ۳ ص ۸۹ ) و البداية والنهاية (ج ۳ ص ۲۹۰) و ابن ابى الدنيا در من عاش بعد الموت (ص ۳۲). شيخ على آل محسن، تعدادى از اين روايات را آورده است (ر.ك: إثبات الرجعة: ص ۵۴ - ۵۶) .<br />[۱۷] بيهقى در دلائل النبوة (ج ۶ ص ۵۵) اين حديث را مى آورد و سند آن را صحيح مى داند. ابن اثير نيز در اُسد الغابة (ج ۲ ص ۳۵۴ ش ۱۸۳۱) ماجراى بازگشت زيد را صحيح مى داند. ديگر كتاب هايى كه از اين ماجرا ياد كرده اند، عبارت اند از: التاريخ الكبير، بخارى: ج ۳ ص ۳۸۳ ش ۱۲۸۱، الاستيعاب: ج ۲ ص ۱۱۸ ش ۸۴۹ ، الجرح و التعديل، ابن ابى حاتم: ج ۳ ص ۵۶۲ ش ۲۵۴۱، الثقات: ج ۳ ص ۱۳۷، مشاهير علماء الأمصار، ابن حبان: ص ۳۷، تهذيب التهذيب: ج ۳ ص ۲۴۳ ش ۲۵۰۰، الإصابة: ج ۲ ص ۴۹۸ ش ۲۹۰۱. نيز، ر.ك: إثبات الرجعة: ص ۵۹ - ۶۰.<br />[۱۸] ابن سعد در الطبقات الكبرى (ج ۶ ص ۱۲۷)، ابن ابى حاتم در الجرح و التعديل (ج ۳ ص ۴۵۶)، بيهقى در دلائل النبوّة (ج ۶ ص ۴۵۴) به آن اشاره كرده اند. بيهقى، اين حديث را آن چنان صحيح مى داند كه مى گويد: هيچ حديث شناسى در صحّت آن، ترديد نمى كند (ر.ك: إثبات الرجعة: ص ۶۰ - ۶۲).<br />[۱۹] اين كتاب، تنوير الحلك فى امكان رؤية النبى(ص) و الملك در ۲۳ صفحه چاپ گرديده است.<br />[۲۰] تنوير الحلك فى إمكان رؤية النبى(ص) والملك: ص ۱ - ۱۳ (در ضميمه كتاب الحاوى للفتاوى هم چاپ شده است: ص ۶۶۰ - ۶۶۹ به نقل از إثبات الرجعة: ص ۶۷ - ۷۹). <br /> منبع : دانشنامه امام مهدی(ع)، جلد هشتم سال انتشار : 1393 از صفحه 36 تا صفحه 82 text question and answer