قرآن صراحتاً اعلام می‌دارد که وجود دو خدا در یک جهان موجب فساد است. حال آیا فرض وجود چند جهان مجزا با خدایان جداگانه که هر کدام عالم خود را اداره می‌کند، محال است؟ اصالت وجود اصالت وجود اصاله الماهیه توحید در خالقیت شبهه ابن کمونه براهین توحید برهان نفی ترکیب مراتب توحید برهان لاحدّیّت خداشناسی (کلام) ادله توحید (کلام) امتناع خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) توحید ذاتی اصطلاحنامه علوم قرآنی ح. امام ششم(حضرت امام صادق ع) Persian [1]. ر. ک: خرازی، سید محسن، بدایة المعارف الإلهیة فی شرح عقائد الإمامیة، ج 1 ص 53، قم، مؤسسة النشر الإسلامی‏، چاپ چهارم،‏ 417ق‏؛ اسفراینی، ملا اسماعیل‏، أنوار العرفان‏، تحقیق، نظری، سعید، ص 128، قم، دفتر تبلیغات اسلامى‏، چاپ اول،‏ 1383ش‏.<br />[2]. علامه شعرانی در توضیح این مطلب می‌گوید: «و اهل فن گویند این شبهه جز با اصول صدر المتالهین دفع نمی‌شود و اگر از اصول او صرف نظر کنیم باید به دلیل نقلى مانند آیات قرآن و روایات متمسک شویم و براى آن تمسک به نقل کافى است ... بارى به نظر صدرا علیه الرحمه وجود اصل است در همه چیز و ماهیات اعتبارى و فرع آن و واجب الوجود بودن به معنى وجود بى‏‌نهایت شدید و اکید است که از آن شدیدتر تصور نمی‌شود و وجوب عرض نیست براى واجب الوجود بلکه عین ذات او است و وجود یک حقیقت مشکک است که داراى مراتب مختلف است که همه مراتب از یک سنخ و به یک معنى هستند؛ بنابراین اگر دو واجب الوجود باشد وجود مؤکد شدید عین ذات هر دو است و ترکیب لازم مى‌‏آید. اما اینکه واجب الوجود عین حقیقت وجود است همه حکما گفتند زیرا که اگر وجود براى خداى تعالى عرضى باشد و خداى تعالى موضوع آن عرض باشد باید ذات او بى‏‌وجود معدوم باشد و چون معدوم بود یا دیگرى او را موجود کرده یا از ذات خودش در حالتى نبود وجود تراویده باشد و این هر دو غلط است. زیرا چیزى که موجود نیست از او چیزى نمی‌تراود و اگر موجود باشد حاجت ندارد که بر وى وجودى عارض شود. چون واجب الوجود معنى حقیقى و مشترک میان دو واجب الوجود است و هر دو یک حقیقتند ترکیب در ذات او لازم مى‌‏آید و شبهه ابن کمونه باطل می‌شود». شعرانی، ابو الحسن،، شرح فارسى تجرید الاعتقاد، ص 404، تهران، اسلامیه‏، بی‌تا.<br />[3]. هر چند برخی از ادله توحید مختص به اصالت الوجودند.<br />[4]. ر. ک: بدایة المعارف الإلهیة فی شرح عقائد الإمامیة، ص 53‏.<br />[5]. صرف الوجود بودن واجب الوجود با اصالت الماهوی بودن منافاتی ندارند؛ چون در آن‌جا ماهیت عین إنّیّت است. ر. ک: طباطبایى، محمد حسین، نهایة الحکمة، ص 52، قم، موسسة النشر الاسلامی‏، چاپ دوازدهم‏.<br />[6]. از کمال و نقص موجود در آن.<br />[7]. برای تفصیل بیشتر ر. ک: جامی، نور الدین عبد الرحمن‏، الدرة الفاخرة فی تحقیق مذهب الصوفیة و المتکلمین و الحکماء المتقدمین‏، به اهتمام نیکو لاهیر، موسوى بهبهانى‏، علی، ص 163، تهران، مؤسسه مطالعات اسلامى‏،‏ 1358ش‏؛ محقق سبزوارى‏، شرح الأسماء الحسنى‏، تحقیق، حبیبی، نجفقلى‏، ص 373، تهران، دانشگاه تهران‏،چاپ اول، ‏1372ش‏‏.<br />[8]. کلینى، محمد بن یعقوب، کافی، ترجمه، کمره‌ای، محمد باقر، ج ‏1، ص 237، قم، نشر اسوه، چاپ سوم، 1375ش. text امام ششم(امام صادق), جعفر بن محمد (ع), 83ق./702م.##‎۱۴۸ق./766م. question and answer