مساله فیض در حکمت اسلامی بحثی در باب مساله صدور «فیض» و نسبت آن با حقیقت محمدیه اهل بیت مهدویت عقل فعال الله ولایت تکوینی ولایت تشریعی مشیت الهی غایت خلقت وجود منبسط فیض تشریعی فیض اقدس قرآن حکمت اسلامی تصرف تکوینی نور اهل بیت (ع) واسطه خلق و خالق اصل نظام اسباب ذات هستی پیامبر ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین توحید شیخ مفید: محمد بن محمد بن نعمان‏ مرتضی مطهری عبدالله جوادی آملی صفات الهی امامت نبوت وحی ابو عیسی وراق شیخ مفید مرتضی مطهری ابن سینا حسن حسن زاده آملی عبدالله جوادی آملی ابونصر فارابی فلوطین(افلوطین) ح. امام ششم(حضرت امام صادق ع) ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه شیراز پاییز/ 1390 از نگاه حکیمان مسلمان، خداوند تنها وجود بخش هستی است. از آن جا که هستی از خدا فرا نمی گذرد و جز او همه چیز هیچ است؛ پس برای خداوند، هدف و غرضی مگر ذات خود او نیست و از آن روی که ذات هستی پیوسته و همیشه بوده، فاعلیت او نیز همیشگی و جاودانه است. این ویژگی را «فیض» خداوند می نامند. از آن جا که خداوند مراتب عالی توحید ذاتی و صفاتی را داراست، بسیط و بی تکثر است. نخستین صادرش بیش از یکی نیست و این، نخستین خلیفه واسطه ی تداوم فیض او بر دیگران است و به دلیل این که فیض دائم است، واسطه نیز چنین می باشد. بنابر متون دینی و نوشته های دانشمندان حوزه ی دین، نخستین صادر که صلاحیت واسطه شدن میان خلق و خالق را داشته باشد، حقیقت محمدی(ص)، نور اهل بیت(ع) و در عصر حاضر امام زمان(عج) است. مستند و برهانی ساختن پیش فرض ها در این موضوع، نیازمند بررسی دقیق آموزه ی فیض از نظر لغت و اصطلاح(عرفان و فلسفه) و در آینه آیات و روایات است. همین طور، فهم دقیق واسطه ی فیض و تطبیق آن بر وجود حضرت حجت(عج) نیز به بررسی تاریخچه و سیر بحث و معانی صحیح واسطه بودن نیاز دارد. تفکیک درست حوزه ی براهین انسان کامل، غایت مندی و واسطه در فیض، که هر سه برای اثبات وجود و استمرار امام(ع) اقامه شده و نیز پاسخ به اشکالاتی که متوجه این براهین است، استحکام و کارآمدی چنین براهینی را بالا می برد. چنان که جست و جوی نظایر این براهین در کلام و فلسفه غرب، به همگانی شدن آن کمک می کند. text اخویان , محمدعلی (عضو هیئت علمی و دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه قم) شیخ مفید, ابو عبدالله محمد بن محمد بن نُعمان (متکلم، فقیه و عالم بزرگ امامیه؛ مقیم بغداد در عراق) , 336ق./948م. (بغداد،عراق)# # 413ق./1023م. (بغداد،عراق) حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. وراق, ابو عیسی محمد بن هارون (متکلم امامی عصر حضور ائمه؛ متکلم قرن سوم قمری، معتزله متقدم و شیعه متاخر، متهم به الحاد و زندقه از سوی اهل سنت؛ مخالف معتزله و مورد انتقاد معتزله؛ مُخلِط، ایرانی، ساکن بغداد), #247ق. مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# اسکندرانی, فیلون (فیلسوف یهودی هلنی، مکتب یهودیت هلنیستی), -40ق. م. # فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) بن عبدالحارث, بن کثیر بن حبیب بن الحارث, -ق 1 ه امام ششم(امام صادق), جعفر بن محمد (ع), 83ق./702م.##‎۱۴۸ق./766م. فلوطین, افلوطین (فیلسوف نوافلاطونی), 204م. لیکوپولیس#270م. کامپانیا، ایتالیا article gateway for meanings 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir