نقد و بررسی دیدگاه عدمی‌انگارانه شرور خواجه نصیر طوسی مرتضی مطهری محمد تقی مصباح یزدی ملاصدرا الله میرداماد ابو نصر فارابی قطب الدین شیرازی اختیار انسان جعفر سبحانی شیئیت عدم عدمی بودن شر شرور اخلاقی شرور طبیعی الم عدم ذات عدم کمال ذات موافقان عدمی بودن شر مشکل وجودی بودن درد شر بالغیر خیر محض تزاحم عالم ماده قابلیت وجودی ابن ‌سینا وجودی بودن درد ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی مرتضی مطهری جعفر سبحانی محمدتقی مصباح یزدی ابن سینا: ابوعلی سینا اختیار انسان شرور شرور (مسائل جدید کلامی) تعلیم آموزه های دینی شخصیت ها خواجه نصیرالدین طوسی جعفر سبحانی محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری ابن سینا حسن حسن زاده آملی شر ابونصر فارابی محمد محمدرضایی مسأله شر(فلسفه دین) میرداماد ملاصدرا شیرازی حسن حسن زاده آملی Persian دانشگاه تهران تابستان/1393 معضل شرور به‌عنوان امری بر ضدّ وجود خدا یا برخی صفات او مثل قدرت یا خیرخواهی مطلق الهی، مطرح شده است. فیلسوفان و متکلمان بسیاری به راه‌های مختلف در صدد پاسخ به این معضل بر آمده‌اند. در این میان راه‌حلی که بسیاری از فیلسوفان اسلامی پذیرفته‌اند، نظریۀ «عدمی‌انگاری شرور» است. مطابق این دیدگاه شرور، حقیقتی جز عدم ذات یا عدم کمال ذات ندارند. در مقالۀ حاضر این دیدگاه تقریر شده است و این سؤال مطرح می‌شود که آیا دردها و آلام، مورد نقضی برای دیدگاه فلاسفه محسوب می‌شوند؟ پرسش دیگر این است که بر فرض که دردها و آلام مورد نقضی برای دیدگاه فلاسفه نباشد، آیا می‌توانیم نقدهای دیگری را بر دیدگاه عدمی بودن شرور مطرح کنیم؟ در این مقاله از این دیدگاه دفاع شده است که با فرض قبول اصل مبنای فلاسفه، دردها و آلام نقضی برای دیدگاه فلاسفه محسوب نمی‌شوند. اما دیدگاه عدمی بودن شرور دارای نقدهای اساسی است. از جمله اینکه اولاً شروری که عدم کمال ذات محسوب می‌شوند، در واقع اموری وجودی هستند؛ ثانیاً بر فرض قبول عدمی بودن شرور، مشکل شرور با این نظریه حل نمی‌شود؛ ثالثاً هر شرّی معمولاً ملازم با امری وجودی است و رابعاً این دیدگاه مخالف آیات وروایات است. text محمدرضایی, محمد (استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم), -1339ش.قم# موسوی راد , سید جابر (استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران) حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. -, نوح نبی علیه السلام ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) میرداماد, میر برهان‌الدین محمدباقر (فیلسوف عصر صفوی و استاد ملاصدرا، معلم ثالث), -969ق.گرگان#1040ق./1632م.عراق فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م قطب الدین شیرازی, محمود بن مسعود (فیلسوف، عارف، متکلم اشعرى ـ شافعى و ایرانى), 634ق./614ش./1236م.کازرون#710ق/689ش./1311م.تبریز (محل دفن: جرنداب تبریز) مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران سبحانی تبریزی, جعفر (مرجع معاصر تقلید مقیم قم), 1308ش./1347ق. تبریز، ایران#- طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم article Review comments 2423-6233 https:/jpht.ut.ac.ir