دشواری‌های منطقی نقیض‌های مفاهیم شامل و راه‌حل آن‌ها از دیدگاه ملاصدرا فخر رازی خواجه نصیر طوسی مرتضی مطهری ملاصدرا میرداماد قطب الدین شیرازی غزالی و فلسفه نقیض های مفاهیم شامل اعمیت سالبه نسبت به موجبه معدوله قضایای لابته نسبت تساوی نسبت عموم و خصوص مطلق نسب اربعه نسبت تباین نسبت عموم و خصوص من وجه عکس نقیض همسانی موضوع در قضیه موجبه همسانی موضوع در قضیه سالبه محصله اعتباری بودن اعمیت سالبه نسبت به موجبه ابن ‌سینا آیت اله جوادی آملی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی مرتضی مطهری عبدالله جوادی آملی ابن سینا: ابوعلی سینا شخصیت ها خواجه نصیرالدین طوسی مرتضی مطهری ابن سینا حسن حسن زاده آملی عبدالله جوادی آملی ابوحامد غزالی طوسی محمد علی حجتی میرداماد ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه تهران تابستان/ 1389 بنا بر قواعد مربوط به نسبت‌های چهارگانه بین مفاهیم، منطق‌دانان اثبات کرده‌اند که همواره بین نقیض‌های دو مفهوم مساوی و عامّ و خاصّ مطلق، به ترتیب، نسبت تساوی و عامّ و خاص مطلق (ولی به صورت برعکس) برقرار است. هنگامی‌که نسبت بین نقیض‌های مفاهیم شامل مورد بحث قرار می‌گیرد، از آن‌جا که این مفاهیم فاقد مصداق و بلکه ممتنع‌المصداق‌اند، استدلالی که برای اثبات قواعد مذکور به‌کار می‌رود، دچار مشکل می‌شود. منشأ مشکل، اعم‌بودن موضوع سالبه محصله از موجبه معدوله است. منطق‌دانان تلاش‌های بسیاری برای حلّ مشکل کرده‌اند که به نظر می‌‌رسد هیچ کدام تمام نیست. در این مقاله سعی خواهیم کرد نشان دهیم که در این میان ملّاصدرا با نقد دیدگاه مشهور درباره معنای اعم‌بودن موضوع قضیه سالبه، به بیان تفسیر صحیح آن، که خود مبتنی بر دیدگاهی از قطب شیرازی است، می‌پردازد و سپس با استفاده از ویژگی‌های قضایای لابتّیّه، به حلّ مشکل توفیق می‌یابد. text آتشین صدف, محمد رضا حجتی, سید محمد علی (عضو هیئت علمی گروه فلسفه دانشگاه تربیت مدرس) حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. اَینشتَین, آلبرت (فیزیک‌دان نظری یهودی الاصل آلمانی، واضع نظریه نسبیت، بی‌دین ندانم‌گرا با دیدگاه معتقد به همه خدایی باروخ اسپینوزا یا اسپینوزیسم؟), 1879م. اولم، ایالت بادن-وورتمبرگ، آلمان#1955م. پرینستون،ایالت نیوجرسی، امریکا ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# غزالی طوسی , ابو حامد محمد‎ بن محمد Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy(امام محمد غزالی، از معروفترین علمای اسلام، متکلم اشعری، ضد فلسفه، طرفدار منطق، شافعی مذهب، از متصوفه و عرفای قرن پنجم هجری، جامع معقول و منقول، رئیس جامع نظامیه بغداد) , 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران میرداماد, میر برهان‌الدین محمدباقر (فیلسوف عصر صفوی و استاد ملاصدرا، معلم ثالث), -969ق.گرگان#1040ق./1632م.عراق خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. article 2008-9422 https:/jitp.ut.ac.ir