حل پارادوکس علم به جوهر در کتاب تعلیقات ابن‌سینا بهمنیار ملاصدرا ابو نصر فارابی مشاء جوهر (منطق) حمل ذاتی اولی حمل شایع صناعی (منطق) علم به جوهر التعلیقات ابن سینا پارادوکس علم به جوهر کیف نفسانی بودن علم عرض بودن علم مفهوم جوهر مصداق ذهنی جوهر ماهیت جوهر صفت جوهر ابن ‌سینا ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین ابن سینا: ابوعلی سینا ابن سینا حسن حسن زاده آملی فلسفه مشاء جوهر حمل شایع حمل اولی ابونصر فارابی ارسطو رضا اکبریان عبدالرحمن بدوی جوهر(حکمت اشراق) سید احمد حسینی ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه تهران پاییز و زمستان/ 1389 در کتاب تعلیقات ـ که به احتمال زیاد حاصل درس‌نوشته‌های شاگردان شیخ‌الرئیس است ـ تلاش می‌شود تا به پارادوکسی در خصوص علم به جوهر پاسخ داده شود. این پارادوکس را می‌توان بدین صورت بازسازی کرد که اگر با علم به شیء، عین ماهیّت آن به ذهن می‌آید، آن‌گاه وقتی به جوهری علم پیدا می‌کنیم باید عین ماهیّت آن، که جوهر است، به ذهن بیاید. از طرف دیگر، در فلسفه مشّاء، علم از کیفیّات نفسانی و از اعراض است. بدین ترتیب، با تناقضی مواجه می‌شویم که علم ما به جوهر هم باید جوهر باشد و هم باید عرض باشد و جوهر نباشد. پاسخ تعلیقات به این پارادوکس آن است که آن‌چه جوهر است، مفهوم جوهر است که همان «در موضوع نبودن» است و آن‌چه عرض است، علم ما به جوهر است که از کیفیّات نفسانی است. بنابراین موضوع در دوگزاره به‌ظاهر متناقض عیناً یکی نیست، بلکه در یکی مفهوم جوهر است و در دیگری مصداق ذهنی جوهر. از این‌جا معلوم می‌شود که پاسخی که صدرالمتألهین با به‌کارگیری مفاهیم حمل اوّلی ذاتی و حمل شایع صناعی به این پارادوکس (و پارادوکس‌های مشابه، مانند پارادوکس معدوم مطلق و یا کلّی و جزئی) مطرح می‌کند، در آثار شیخ‌الرئیس سابقه دارد. text حسینی, سید احمد (استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، آذربایجان شرقی) اکبریان, رضا (استاد گروه فلسفه و حکمت و منطق دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس تهران), -1332ش.# ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. ارسطو, معلم اول (Aristotélēs،فیلسوف مشائی یونانی), 384 ق.م#322 ق.م بهمنیار بن مرزبان , ابوالحسن Bahmanyār b. al-Marzubān(فیلسوف مشائی قرن پنجم و شاگرد مشهور ابن سینا), -#458ق. فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م بدوی , عبدالرحمن (استاد فلسفه، گرایش وجودی، مدافع اسلامی، مکتب نومعتزلی؛ جریان عقل گرای نقادانه تلفیقی، از اندیشمندان معاصر عرب), -1917م.مصر#2002 م.قاهره، مصر article 2008-9422 https:/jitp.ut.ac.ir