تشبیه، تفویض و تأویل در مکتب اصحاب حدیث تأویل معتزله اشاعره تشبیه اختیار انسان تفویض مکتب مشبهه مفوضه حنابله صفات خبری صفات خبری آیات صفات راسخان در علم قرآن اصحاب حدیث تشبیه در مکتب اصحاب حدیث تفویض در مکتب اصحاب حدیث تاویل در مکتب اصحاب حدیث ظنی بودن تاویل ضرورت تأویل تأویل در قرون اولیه اختصاص تأویل به خداوند سیره پیامبر (ص) در تأویل امامان معصوم علیهم السلام ابن بابویه، محمدبن علی: شیخ صدوق علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی خداشناسی (کلام) اصحاب حدیث (فرق کلامی) صفات الهی صفاتیه (مذاهب کلامی) اصول اهل سنت صفات خبریه عقاید اهل سنت آیات صفات الهی تشبیه اختیار انسان صفات خدا زبان دین (مسائل جدید دین شناسی) علامه مجلسی شیخ مرتضی انصاری علامه طباطبایی 8- اهل حدیث (فرق اسلامی) اهل سنت Sunnism (فرق اسلامی) ابن تیمیه(حرانی)، احمدبن عبدالحلیم ابوحامد غزالی طوسی ابن بابویه، محمدبن علی(شیخ صدوق) محمد رشید رضا نصر حامد ابوزید سفیان ثوری Persian دانشگاه شیراز پاییز/1385 کلیدواژه‌ها: 1- تشبیه 2- تفویض 3- تأویل 4- اصحاب حدیث -5 آیات صفات 6- صفات خبری آیات صفات بخشی از متشابهات قرآن به شمار میروند. مسلمانان در برابر این آ یات دیدگاه های مختلفی دارند، در واقع در این باره سه نظر عمده وجود,lt;br /,gt; دارد: تشبیه، تفویض و تأویل. تشبیه همانند ساختن خداوند در ذات یا صفات به مخلوقات و اسناد صفات خلق به خالق است. تفویض آن است که معنای صفات,lt;br /,gt; خبریه خداوند متعال برای ما معلوم نیست و لذا مسأله را بایستی به خداوند متعال تفویض و در این باره سکوت کرد. تأویل، تفسیر این آیات مطابق با شأن,lt;br /,gt; خداوند باری تعالی است گرچه با ظهور ابتدایی الفاظ مخالف باشد.,lt;br /,gt; اهل حدیث به شدت از تأویل این آیات و احادیث مشابه آن اجتناب کرده و به ناچار به تشبیه یا تفویض رو آورده اند. در این مقاله نشان داده ایم تأویل ضرورتی است که نه تنها امامان شیعه که جمعی از صحابه، تابعان و حتی برخی از,lt;br /,gt; بزرگان اصحاب حدیث نیز با بهره گیری از آن به تفسیر و تبیین آیات پرداخته اند. text صادقی, هادی (پژوهشگر کلام جدید، استاد تمام گروه اخلاق دانشکده علوم و معارف اسلامی دانشگاه قرآن و حدیث قم، عضو پیوسته انجمن کلام اسلامی حوزه), -1341ش.# طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم انصارى , شیخ مرتضی (شیخ اعظم؛ فقیه، اصولى، متکلم؛ شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى، از فقیهان بزرگ شیعه امامی در قرن سیزدهم قمری، مرجع تقلید، صاحب کتب درسی حوزوی رسائل=فرائد الاصول و مکاسب=المتاجر), 1214ق. دزفول، خوزستان، ایران##1281ق. نجف، عراق شیخ صدوق, ابن بابویه محمد بن علی (بزرگ‌ترین محدّث و فقیه امامیه مکتب حدیثی قم، مولف "من لا یحضره الفقیه" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه), -311ق./924م.قم ## ‏381 ق./992م. شهرری بن عبدالحارث, بن کثیر بن حبیب بن الحارث, -ق 1 ه غزالی طوسی , ابو حامد محمد‎ بن محمد Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy(امام محمد غزالی، از معروفترین علمای اسلام، متکلم اشعری، ضد فلسفه، طرفدار منطق، شافعی مذهب، از متصوفه و عرفای قرن پنجم هجری، جامع معقول و منقول، رئیس جامع نظامیه بغداد) , 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی رشیدرضا, محمد (سلفی؟؛ جریان قرآنیان=قرآنیون، منکر عمده سنت، اسلام بدون حدیث), 1282 ه‍.ق قلمون (طرابلس شام)#1354 ه‍.ق قاهره، مصر ابوزید , نصرحامد (متفکر نواندیش مصری، مکتب نومعتزلی، قرآنیان=قرآنیون اهل سنت، اسلام بدون حدیث، از اندیشمندان معاصر عرب), -1945م.طنطا، استان غربیه، مصر#2010 م.قاهره، مصر ابن تیمیه, احمد بن عبد الحلیم (Ibn Taymiyya؛ موسس مکتب سلفیه و بنیان‌گذار نظری وهابیت، مخالف فلسفه، منطق، عرفان و تصوف), 661ق/1263م. ##728ق/1328م. ثوری, سفیان (ملقب به امیرالمؤمنین حدیث، محدث برجسته اهل سنت و صوفی مشهور، اهل حدیث، صاحب اعتقادیه اهل سنت بر مشرب کلامی اصحاب حدیث، پیشوای مذهب فقهی ثوریّه), 97ق. کوفه، عراق#161ق. بصره، عراق article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir