بررسی رابطه ی علی و معلولی و تحول مباحث آن در حکمت متعالیه نیازمندی معلول به علت اصالت وجود معلول (درمقابل علت) وجود رابط و مستقل حدوث وحدت شخصی وجود تشکیک وجود دوام فیض الهی بطلان دور و تسلسل ربط حادث به قدیم قرآن قاعده «الواحد» مساله جعل مجعولیت وجود کثرت طولی موجودات علیت در حکمت متعالیه وابستگی و ربط بقای نیاز معلول به علت برهان وحدت وجود بر پایه وجود رابط متعلق جعل نفی مجعولیت ماهیت فاعل بالتسخیر تسلسل علل نامتناهی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری عبدالله جوادی آملی محمدتقی مصباح یزدی ابن سینا: ابوعلی سینا شیخ مرتضی انصاری محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا حسن حسن زاده آملی حکمت متعالیه عبدالله جوادی آملی ابونصر فارابی شهاب الدین سهروردی(شیخ اشراق) ابوحامد غزالی طوسی ابن رشد ابن عربی عبدالعلی شکر ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه شیراز زمستان/1387 در حکمت متعالیه با تحلیل اصل علیت برمبنای اصالت و تشکیک وجود،این‌ نکته روشن می‌شود که علیت و معلولیت مربوط به وجود بوده و ذاتی آن‌ها است. معنای این تحلیل آن است که معلولیت و علیت عین ذات و هستی آن‌ها است و معلول،حقیقتی جز وابستگی و ربط نسبت به علت خود ندارد.این دیدگاه موجب‌ ایجاد تحول بنیادین در مباحث علیت نظیر ملاک نیازمندی معلول به علت،بقای‌ نیاز معلول به علت،بطلان دور و تسلسل،مسأله‌ی جعل،قاعده‌ی الواحد،ربط حادث به قدیم و فاعل بالتسخیر خواهد شد.وحدت شخصی وجود نیز از این‌ طریق قابل اثبات می‌گردد. text شکر , عبدالعلی (دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.) ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم انصارى , شیخ مرتضی (شیخ اعظم؛ فقیه، اصولى، متکلم؛ شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى، از فقیهان بزرگ شیعه امامی در قرن سیزدهم قمری، مرجع تقلید، صاحب کتب درسی حوزوی رسائل=فرائد الاصول و مکاسب=المتاجر), 1214ق. دزفول، خوزستان، ایران##1281ق. نجف، عراق غزالی طوسی , ابو حامد محمد‎ بن محمد Abū Ḥāmid Muḥammad ibn Muḥammad aṭ-Ṭūsiyy al-Ġaz(z)ālīy(امام محمد غزالی، از معروفترین علمای اسلام، متکلم اشعری، ضد فلسفه، طرفدار منطق، شافعی مذهب، از متصوفه و عرفای قرن پنجم هجری، جامع معقول و منقول، رئیس جامع نظامیه بغداد) , 450ق/437ش./1059م. طوس، خراسان رضوی# # 505ق/490ش./1112م. طوس، خراسان رضوی جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# حسن زاده آملی, حسن (علامه ذوالفنون، فیلسوف و عارف شیعه ایرانی), 1307ش. لاریجان، آمل، مازندران#1400ش. فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م آشتیانی, سید جلال‌الدین (فیلسوف معاصر، استاد فلسفه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، مکتب حکمت متعالیه، از برجسته‌ترین شارحان فلسفه و عرفان اسلامی در عصر حاضر و یکی از حکیمان نوصدرایی، حامی جریان سنتی فلسفه اسلامی و جریان حکمت جاودان، مخالف جریان فردید و مکتب تفکیک), #1304ش.آشتیان-1384ش.مشهد ابن عربی , شیخ اکبر؛ محیی الدین محمدبن علی (Ibn Arabi؛ شاعر، فیلسوف و عارف مشهور قرن هفتم هجری، از اولاد حاتم طائی، متولد اندلس، صاحب کتب «فتوحات مکیه» و «فصوص الحکم»، نظریه وحدت وجود), 560ق/1165م.#638ق/1240م. ابن رشد (فیلسوف), محمد بن احمد (Averroes؛ ابن رشد الحفید، فیلسوف ارسطویی), ۵۲۰ق. قرطبه (کوردوبای کنونی)، اندلس (اسپانیا)#‎۵۹۵ق. شهر مراکش، کشور مراکش (مغرب) مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم موسوی بی بالانی, حبیب4، 1352 - ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) سهروردی (شیخ اشراق), شهاب الدین یحیی بن حبش (با عمر بن محمد سهروردی عارف اشتباه نشود، مؤسس مکتب‌ اشراق، احیاگر حکمت خسروانی، خواهرزاده عمر بن محمد سهروردی عارف), -549ق/1155م. سهرورد، زنجان، ایران##587ق/1191م. حلب، سوریه article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir