آرای هراکلیتوس درباره‌ی جنبش ذاتی طبیعت و مقایسه‌ی آن با دیدگاه ملاصدرا معاد اسفار حرکت جوهری اصالت وجود تناسخ لوگوس وحدت در کثرت حدوث زمانی عالم تشکیک وجود ثبات هماهنگی اضداد خلق مدام تضاد ابطال تناسخ ربط متغیر به ثابت ذات طبیعت از نظر هراکلیتوس ذات طبیعت از نظر ملاصدرا ثبات و تغییر حیثیت وجود اشیاء جهان بینی ملاصدرا نیازمندی عالم به خالق غایت مندی جهان طبیعت ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین مرتضی مطهری ابن سینا: ابوعلی سینا ابطال تناسخ مرتضی مطهری ابن سینا اصطلاحنامه فلسفه فلسفه هراکلیتوس منیره سیدمظهری پارمنیدس هراکلیتوس ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه شیراز پاییز/1392 از جمله مباحثی که همواره در طول تاریخ فلسفه، محل بحث و گفت‌وگو بوده، مسأله‌ی جنبش ذاتی طبیعت یا به تعبیر عام‌تر، صیرورت و دگرگونی آن است. تا آن‌جا که تاریخ فلسفه نشان می‌دهد، اندیشه‌ی فیلسوفان همواره میان ثبات و تغییر، مردد بوده است: برخی به کلی، واقعیت داشتن حرکت در طبیعت را انکار کرده و تغییر و تحولاتِ مشهود را ساخته و پرداخته‌ی ذهن تلقی کرده‌اند؛ برخی دیگر اما، از حرکت به مانند حقیقتی انکارناپذیر سخن گفته و آن را مبنای نظام فلسفی خویش قرار داده‌اند. در میان فیلسوفان یونانی، اولین کسی که با انکار ثبات، از تغییر و جنبش دائم اشیائی طبیعی سخن به میان آورده، هراکلیتوس است. در میان فیلسوفان مسلمان نیز بیش از همه، ملاصدراست که از جنبش ذاتی جوهر اشیا سخن گفته و آن را یکی از ارکان مهم حکمت متعالیه‌ی خود دانسته است. هراکلیتوس بر مبنای چهار اصل مهم فلسفه‌ی خود، یعنی لوگوس، تغییر، تضاد و وحدت در عین کثرت، به تبیین اصل تغییر و صیرورت در طبیعت پرداخت و آن را ویژگی اساسی و فراگیر و نافذ عالم طبیعت دانست. ملاصدرا نیز با ابتنا بر اصول مهم فلسفه‌ی خود، همچون اصالت وجود و تشکیک وجود، حرکت را از عوارض تحلیلی وجود دانست و ثابت کرد که حیثیت حرکت، از حیثیت وجود اشیا، انفکاک‌ناپذیر است. این مقاله پس از تحلیل اندیشه‌ی هراکلیتوس و مقایسه‌ی آن با آرای ملاصدرا نتیجه گرفته است که به‌رغم تفاوت‌های آشکاری که میان دیدگاه این دو فیلسوف وجود دارد، ارائه‌ی تفسیر نزدیک به هم و تقریب آرا ایشان درباره‌ی جنبش ذاتی طبیعت، امری ناممکن نمی‌نماید. text سیدمظهری , منیره (دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران). هراکلیتوس افه‌سوسی, (از فیلسوفان ایونیایی دورهٔ پیشا سقراطی، فیلسوف تاریک، فیلسوف گریان), 540 ق.م اِفِسوس، سلجوک، ازمیر، ترکیه#480 ق.م اِفِسوس، سلجوک، ازمیر، ترکیه ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران پارمنیدس ( فیلسوف پیشاسقراطی), -, #قرن5 ق م article Comparative 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir