بررسی و تحلیل بزرگ‌ترین موانع رشد و کمال انسان در نهج البلاغه و مثنوی تقوا نفس ناطقه کمال انسان هوای نفس شیطان (ابلیس) مال پرستی و تکاثر از خود بیگانگی نفس اماره پیروی از هوای نفس غرور انتظار مرگ عزت شک غلبه بر نفس حب دنیا قرآن تفرقه شهوت عزت نفس تربیت اخلاق از نظر امام علی (ع) تربیت اخلاق از نظر مولوی تبدیل مزاج محکمات وجودی نفس متشابهات وجودی نفس بی توجهی به دنیا جلوه دادان دنیا شباهت شیطان و نفس توجه به آخرت نابینایی انسان آرزوپروری علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی عبدالله جوادی آملی علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی علامه مجلسی علامه طباطبایی علامه جعفری اصطلاحنامه اخلاق اسلامی عبدالله جوادی آملی مولوی ب. امام اول(حضرت امام علی ع) Persian دانشگاه شیراز تابستان/1393 نوشتار حاضر موانع راه کمال انسان را از دیدگاه نهج‌البلاغه و مثنوی بررسی کرده و از میان رهزنان بی­شماری که در این مسیر بر سر راه انسان قد علم کرده‌اند، به نفس اماره و شیطان و حب دنیا پرداخته است؛ زیرا این عوامل سه­گانه خود مانع­زاست؛ یعنی ریشه‌ی آفت­های بسیار دیگری نیز به شمار می­روند. در کلام حضرت علی(ع)، دشمنانگی شیطان در مقایسه با نفس بیشتر است؛ زیرا نفس آن‌گاه که تبدیل مزاج می‌یابد، دیگر بر سر راه انسان قرار نمی­گیرد؛ امّا در کلام مولوی، نفس غالباً به معنی نفس امّاره است، بنابراین خطر او از شیطان بیشتر است. دنیا در کلام امیرمؤمنان و مولوی، دو چهره دارد: چهره­ای فریبا و چهره­ای پنددهنده؛ آن‌گاه فریباست که نفس و شیطان از آن سوء استفاده کنند و به همین دلیل جزء موانع بزرگ راه کمال انسان قلمداد می‌گردد. text حسینی, زهرا (دکتری دانشگاه شیراز) جوکار, نجف (استاد دانشگاه شیراز) ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. مولوی , جلال الدین محمد بلخی (فیلسوف، عارف، شاعر؛ حنفى؛ اهل بلخ، صاحب کتاب «مثنوی معنوی» و «دیوان شمس»، از بزرگترین عرفای اسلام، عارف قرن هفتم هجری), 604 #672 جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# بن عبدالحارث, بن کثیر بن حبیب بن الحارث, -ق 1 ه جعفری تبریزی, محمدتقی (علامه جعفری، فیلسوف و دانشمند معاصر), 1304ش.#1377ش. طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir