درآمدی بر چگونگی تدوین مکاتب فقهی در شیعه تأویل شیعه عقل‌گرایی ائمه اطهار اجتهاد تاریخ فقه علم اصول جامعه گرایی استنباط اصولیان استنباط احکام فقهی مکتب فقهی روش فقهی تاریخ فقها تکوین مکاتب فقهی شیعه شیخ طوسی‏: ابوجعفر محمد بن حسن علامه حلی شیعه اثنی عشری سید محمدباقر صدر سید محمدباقر صدر شیخ طوسی اصطلاحنامه فقه اجتهاد علامه حلی علم کلام Persian دانشگاه تهران زمستان/1380 اجتهاد در اسلام مایة تحرّک است و از آنجا که باب آن همواره به روی همگان باز است، کسی که استعداد استنباط دارد می تواند، با فراهم شدن مقدّمات لازم و شرایط ضروری، اجتهاد نماید. از طرف دیگر، قواعد عام و کلیدی دین که فراگیرنده اند، روح دین را تشکیل می دهند و با مذاق شرع همسازی دارند. شناخت آنها در فهم اجزای شریعت نبوی ودرک احکام مترتّب بر بندگان ضروری است. مجموعة ویژگیهای موجود در شیوة استخراج احکام از منابع اصلی، نوع سیاست فقهی خاصّی که دنبال می شود، تحولی که در مباحث اصولی ایجاد می گردد، نگرش خاصّی که به منابع اجتهاد و بهره برداری از آنها صورت می گیرد، همگی موجب می شود که فقها صاحب مکتب شوند.,lt;br /,gt; در این نوشتار، نخست به چگونگی تکوین یک مکتب فقهی پرداخته ایم. در وهلة بعد، در مقام تبیین چرایی ایجاد مکتب، علل و عواملی را که دست به دست هم داده تا یک مکتب فقهی جدید تأسیس شود، مورد بحث قرار داده ایم. این عوامل عبارتند از: داشتن سبک و روش فقهی خاص، ایجاد تحول در مباحث اصولی و تأسیس یا بسط قواعد اصولی و فقهی، تحولات تاریخی، تکامل تدریجی اجتهاد، تأثیر علوم جدید، تغییر وضعیّت زندگی اجتماعی و ظهور نیازهای جدید، گوناگونی محیطهای بحث، نبوغ و استعداد فردی مجتهدان و ویژگیهای آنها سرانجام اجمالاً به نتایج و پیامدهای حاصل از ایجاد یک مکتب فقهی پرداخته ایم. این پیامدها عبارتند از: استقلال رأی و پرهیز از تقلید، تأثیر گذاری بر سایر فقها، تحول و تکامل اجتهاد، اختلاف فتوا، تحول در علم اصول و قواعد فقهی و اصولی. text برزنونی, محمدعلی (دانشیار دانشگاه امام حسین تهران) شیخ طوسی, ابوجعفر محمد بن حسن (ملقب به شیخ الطائفة، محدث، مفسر، رجالی، متکلم و فقیه بزرگ امامیه, مولف "تهذیب الاحکام" و "الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه، شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى؛ موسس حوزه علمیه نجف), 385ق./996م.طوس،خراسان ## ‎۴۶۰ق./1069م.نجف،عراق علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق صدر, سیدمحمدباقر (علامه صدر، مرجع معاصر دینی مقیم نجف، از اندیشمندان معاصر عرب؛ مکتب کلامی معاصر نجف با روش تلفیقی «عقلگرایی غیر فلسفی» و «نقلگرایی تحلیلی» و محوریت «روش اجتهادی اصولی»), 1353 ه‍.ق (کاظمین )#1400 ه‍.ق (عراق (محل دفن: نجف)) وحید بهبهانی, آقا محمد باقر اصفهانی (فقیه، اصولی و مجتهد شیعه امامی قرن دوازدهم هجری و احیاگر مکتب اصولی در مقابل اخباریگری), 1118ق./1707م. (اصفهان، ایران)# # 1205ق./1791م. (کربلا، عراق) article 1010-4968 https:/jmb.ut.ac.ir