مثال و خیال؛ جایگاه عوالم واسط در هستی‌شناسی و معرفت‌شناسی عرفانی و هنر ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی حضرات خمس معرفت شناسی عرفانی معراج عالم مثال حکمت مشاء هستی شناسی عرفانی معراج پیامبر(ص) خیال منفصل خیال اشراقی عوالم وجود مسایل جدید هستی شناسی هستی شناسی عرفانی (مسائل جدید کلامی) علامه مجلسی انوار قاهره فلسفه مشاء عقول طولیه عالم ( امکانی ) سلسله انوار مدبره سید جلال آشتیانی شهاب الدین سهروردی(شیخ اشراق) ویلیام چیتیک ابن عربی معرفت شناسی عرفانی حضرات خمس حضرت موسی(ع) الف. حضرت رسول اکرم(ص) ح. امام ششم(حضرت امام صادق ع) انوار مدبره فلکی انوار مدبره انسی انوار اشراقی عالَم مثال(قسیم عالم معانی و ارواح و اجسام) عالم اظله عالم انوار قاهره هستی شناسی هنر معرفت شناسی هنر جهان موازی عوالم واسط غیب امکانی رضا الهی منش محمد رودگر ملاصدرا شیرازی Persian پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بهار/1393 نظریة عالم مثال نظریه‌ای هستی‌شناختی است که عمدتاً در فلسفه، کلام، و به‌ویژه عرفان کارایی دارد. عالم خیال نیز عالمی است که انسان در ارتباط با عالم مثال به آن دست می‌یابد. امروزه کارایی‌های جدیدی برای این عوالم در فلسفة دین، روان‌شناسی، فلسفة ذهن، هنر، و ادبیات نیز تعریف شده که اهمیت بسیاری است. نوع نگرش فرهنگ غرب به عوالم ماورا، ازجمله مثال و خیال، دچار آفاتی است که اگر بدان توجه نکنیم، می‌تواند ما را به‌رغم برخورداری از تراث عظیم علمی و معنوی در این زمینه، به همان معضلاتی دچار کند که امروزه در غرب به آن مبتلا هستند. تعریفی که آنان از این عوالم و کارکردهایشان ارائه داده‌اند، به قیمت نادیده‌گرفتن و زیر سؤال بردن بسیاری از آموزه‌‌های دینی، مثل توحید و معاد تمام شده است. از این‌رو، ما در این نوشتار درصدد بیان جایگاه اصلی این عوالم در عرفان اسلامی، با توجه ویژه به آرای سهروردی، ابن عربی، و ملاصدرا برآمده‌ایم، همچنین مقالة حاضر به یکی از کارایی‌های جدید این بحث در دنیای معاصر، یعنی در هنر، اشاراتی می‌کند، و ثمرة نگرش عرفانی ـ اسلامی به این نظریه را با نگرش غربی مقایسه کرده است. text الهی منش, رضا (استادیار گروه تصوف و عرفان اسلامی دانشکده عرفان دانشگاه ادیان و مذاهب) رودگر, محمدجواد (دانشیار گروه عرفان، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران), 1342ش.مازندران- ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. پیامبر اسلام, محمد بن عبدالله (ص), 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. علامه مجلسی, مولی محمدباقر (فقیه شیعه امامیه در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی، شیخ الاسلام عهد شاه سلیمان، از فقیهان و محدثان مشهور شیعه در قرن یازدهم هجری، نزدیک به اخباریان: اخباری معتدل، صاحب بحارالانوار: بزرگ‌ترین دائرة‌المعارف حدیث شیعه امامیه), 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. سهروردی (شیخ اشراق), شهاب الدین یحیی بن حبش (با عمر بن محمد سهروردی عارف اشتباه نشود، مؤسس مکتب‌ اشراق، احیاگر حکمت خسروانی، خواهرزاده عمر بن محمد سهروردی عارف), -549ق/1155م. سهرورد، زنجان، ایران##587ق/1191م. حلب، سوریه آشتیانی, سید جلال‌الدین (فیلسوف معاصر، استاد فلسفه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، مکتب حکمت متعالیه، از برجسته‌ترین شارحان فلسفه و عرفان اسلامی در عصر حاضر و یکی از حکیمان نوصدرایی، حامی جریان سنتی فلسفه اسلامی و جریان حکمت جاودان، مخالف جریان فردید و مکتب تفکیک), #1304ش.آشتیان-1384ش.مشهد ابن عربی , شیخ اکبر؛ محیی الدین محمدبن علی (Ibn Arabi؛ شاعر، فیلسوف و عارف مشهور قرن هفتم هجری، از اولاد حاتم طائی، متولد اندلس، صاحب کتب «فتوحات مکیه» و «فصوص الحکم»، نظریه وحدت وجود), 560ق/1165م.#638ق/1240م. جامی , عبدالرحمن بن احمد (دانشمند، ادیب، شاعر ایرانی، ماتریدی، حنفی مذهب، خلیفه طریقت نقشبندیه، از متصوفه و عرفای قرن نهم هجری), 817ق./۷۹۳ش./1414م. خرگرد، خواف، خراسان رضوی#898ق./۸۷۱ش./1492م. هرات، افغانستان پیامبر الهی, حضرت موسی بن عمران علیه السلام (کلیم الله؛ پیامبر اولی العزم؛ آورنده تورات؛ پیامبر یهود) چیتیک , ویلیام (William C. Chittick؛ خاورشناس امریکایی، فیلسوف، اسلام شناس و پژوهشگر عرفان اسلامی، استاد دانشگاه استونی بروک در نیویورک امریکا، مکتب سنت‌گرایی), 1943م.میلدفورد، کنتیکت،امریکا # امام ششم(امام صادق), جعفر بن محمد (ع), 83ق./702م.##‎۱۴۸ق./766م. article 2383-0697 http:/wisdom.ihcs.ac.ir