افضلیت امام از دیدگاه فرق کلامی امامت معتزله ولایت نهج البلاغه (نهج‌البلاغه) اشاعره الامامیه الخلفاء الراشدین امام شناسی صحیح بخاری شایسته‌سالاری افضلیت امام قرآن سنت های الهی أهل السنة امامت مفضول مصلحت عامه امامت ظاهری امام شناسی کلامی شرط امامت امام از نظر شیعه امام از نظر سنت خلافت امام حسن (ع) سید مرتضی‏: علی بن حسین بن موسی شیخ طوسی‏: ابوجعفر محمد بن حسن علامه حلی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی امام شناسی اشاعره (اهل سنت) امامت سنت الهی معتزله (اهل سنت) امامت فاضل امامت مفضول افضلیت ظاهری امام وصی بلا فصل پیامبر(ص) سید مرتضی شیخ طوسی علامه طباطبایی قرآن علامه حلی اهل سنت Sunnism (فرق اسلامی) شیعه امامیه Twelver Shiism (فرق تشیع) فخر رازی ابوبکر باقلانی محمد بن عبدالکریم شهرستانی سعدالدین تفتازانی، مسعود بن عمر خلفای راشدین عثمان بن عفان (خلیفه سوم) معاویة بن ابی‌سفیان حضرت ابراهیم(ع) الف. حضرت رسول اکرم(ص) ب. امام اول(حضرت امام علی ع) ت. امام دوم(حضرت امام حسن ع) Persian دان‍ش‍گ‍اه‌ ف‍ردوس‍ی‌ م‍ش‍ه‍د‏‫ بهار و تابستان/1389 ,lt;br /,gt; یکی از ویژگی های امام که مورد اختلاف متکلمان مسلمان واقع گردیده، افضلیّت او از سایر افراد امّت است. افضلیت در نظر ایشان از دو حیث مطرح است: نخست افضلیت به معنای فزون تر بودن کرامت و ثواب او در نزد خداوند و دومی افضلیت در صفاتی که شرط امامت ظاهری است. متکلمان امامیه به اتفاق افضلیت از هر دو حیث را از شرایط ضروری امامت می دانند. این مسأله برای اولین بار از طرف شیعیان مطرح گردید تا با تکیه بر افضلیت امامان خود، احقّ بودن ایشان برای امامت را اثبات کنند. در افرادی که از طرف امام به حکومت نصب می شوند مثل والیان، امیران و قضات، اگرچه افضلیت مطلق شرط نیست، ولی ایشان نیز باید در آنچه بر آن ولایت می یابند، از رعایای خود افضل باشند و در هیچ حال تقدّم مفضول بر فاضل جایز نیست. اما متکلمان اهل سنّت در این مسأله دیدگاه واحد و ثابتی نداشته اند. گروهی در مقام نظر از وجوب امامت افضل جانبداری کرده و در واقعیت تاریخی ترتیب خلفا را به ترتیب افضلیت آن ها دانسته اند. اما اکثر معتزله و اشاعره امامت افضل را ضرورتاً به مصلحت ندانسته و به عذر حفظ مصالح امت، به جواز امامت مفضول با وجود افضل رأی داده اند. هرگروه در اثبات مدّعای خود به دلایلی از کتاب، سنّت، اجماع، و عقل تمسک کرده اند. با عنایت به که پذیرش هریک ازاین دو مبنا تاثیر عمیقی در ترسیم ساختار نظام سیاسی – حکومتی اسلام دارد، این مقاله در پی آن است که به تبیین و نقد دیدگاه ایشان در این خصوص بپردازد. text نجف زاده تربتی, علیرضا (استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد) طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم شیخ طوسی, ابوجعفر محمد بن حسن (ملقب به شیخ الطائفة، محدث، مفسر، رجالی، متکلم و فقیه بزرگ امامیه, مولف "تهذیب الاحکام" و "الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه، شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى؛ موسس حوزه علمیه نجف), 385ق./996م.طوس،خراسان ## ‎۴۶۰ق./1069م.نجف،عراق بن موسی, علی بن حسین بن موسی, 355-436 ق ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان پیامبر اسلام, محمد بن عبدالله (ص), 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق امام دوم(امام حسن), امام مجتبی حسن بن علی (ع), 3#50 ق باقلانی , ابوبکر محمد بن طیب (فقیه، اصولى، متکلم اشعرى ـ مالکى و عراقى ), 338 ه‍.ق (بصره )#403 ه‍.ق (بغداد (محل دفن: مقبره باب حرب بغداد)) قاضی همدانی, عبدالجبار بن احمد (قاضی عبدالجبار، معتزلی همدانی، صاحب کتاب «المغنی» و «کتاب شرح اصول الخمسه»، رئیس بهشمیه از معتزله پس از ابوعبداللّه بصری), 359ق./971م.# # 415 ق./1025م. پیامبر الهی , حضرت ابراهیم علیه السلام (خلیل الله، پیامبر اولوالعزم منادی توحید، از اعلام مصرح قرآن، پدر اسماعیل و اسحاق و نیای پیامبر اسلام) شهرستانی , محمد بن عبدالکریم (متکلم، مورخ، محدث، فقیه شافعی، اصولی، مکتب اشعری، مولف کتب «الملل والنحل» و «نهایة الاقدام فی علم الکلام» و «مصارعة الفلاسفة» و «تفسیر مـفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار»، ازطرفداران اسماعیلیه؟), 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ خلیفه اموی, معاویة بن ابی سفیان (از طُلَقاء (آزادشدگان)، استاندار شام در زمان خلیفه دوم و سوم، خودداری کننده از کمک به عثمان در ماجرای قتل، برپا کننده جنگ صفین به بهانه خونخواهی عثمان، نخستین حاکم اموی، تبدیل کننده خلافت به سلطنت، خلافت از 41 تا 60 هجری قمری، آمر مسمومیت امام دوم حضرت مجتبی علیه السلام), 20 قبل از هجرت#60ق. سعدالدین تفتازانی , مسعود بن عمر (فقیه شافعی و حنفی، ادیب، مفسر، متکلم مکتب اشعری و مکتب ماتریدی؟، منطقی، فیلسوف ارسطویی، شاگرد قطب رازی و عضدالدین ایجی، ایرانی) , 722ق./701ش./1323م. تفتازان، شیروان، استان خراسان شمالی # # 792ق./769ش./1390م. سمرقند، ازبکستان خلیفه سوم, عثمان بن عفان, ۷ یا ۸ عام الفیل/47قبل ازهجرت/576م. مکه، عربستان##35ق./656م. مدینه، عربستان article 9112-2008 http:/jphilosophy.um.ac.ir