ادله توحید ذاتی در فلسفه مشاء و حکمت متعالیه اسفار توحید حکمت متعالیه برهان صدیقین (اثبات خدا) اصالت وجود مشاء ممکن الوجود واجب الوجود اشارات و تنبیهات توحید در افعال توحید در عبادت توحید ذاتی توحید صفات وحدت تشکیکی وجود عرشی شبهه ابن کمونه واحدیت ذات برهان سینوی جهان بینی اسلامی براهین توحید بساطت واجب مراتب توحید وجود کامل مطلق برهان صدیقین در حکمت متعالیه کتاب شفا (ابن سینا) ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری محمدتقی مصباح یزدی ابن سینا: ابوعلی سینا ادله توحید (کلام) توحید نظری جهان بینی اسلامی کمال مطلق میرزا حسن لاهیجی خواجه نصیرالدین طوسی محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا حکمت متعالیه فلسفه مشاء ماهیت ممکن اصالت وجود بساطت واجب(امور عامه) وحدت تشکیکی وجود براهین توحید(حکمت نظری) برهان صدیقین توحید(الهیات بالمعنی الاخص)) توحید افعالی(الهیات بالمعنی الاخص) توحید ذاتی توحید صفاتی(فلسفه)) برهان صرف الوجود واجب تعالی (اسماء ذات) مفهوم ممکن الوجود سید جلال آشتیانی ابونصر فارابی شهاب الدین سهروردی(شیخ اشراق) ابن کمونه (Ibn Kammuna) میرداماد ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه باقرالعلوم(ع) زمستان/1391 توحید در لسان اهل فلسفه و کلام و عرفان دارای اصطلاحات متفاوتی است. معروف‌ترین این اصطلاحات عبارت‌اند از: 1. توحید ذات 2. توحید صفات 3. توحید افعال 4. توحید در عبادت. در این میان، توحید ذاتی اولین و شاید عالی‌ترین مرتبه از مراتب توحید، و نیز زیربنای تمام مراتب توحید است، توحید ذات نزد فلاسفه و متکلمین به معنی یگانگی ذات مقدس خداوند می‌باشد و اینکه مثل و مانند و شریکی در مرتبه ذات ندارد، نه ترکیبی در درون ذاتش وجود دارد و نه خدای دیگری خارج از ذاتش. به تعبیر دیگر، توحید ذاتی مشتمل بر دو مقام «احدیت ذات» و «واحدیت ذات» است که فلاسفه و متکلمان اسلامی ادلة گوناگونی را بر هر دو مسئله اقامه کرده‌اند. نوشتار حاضر به بحث و بررسی پیرامون مهم‌ترین ادلة توحید ذاتی ـ آنهم در حوزة واحدیت ذات ـ از منظر فلسفه مشاء و حکمت متعالیه می‌پردازد، تا عقلانیت و حقانیت این بخش از توحید ذاتی را مبرهن سازد و، در ضمن، از مقایسة ادلة فلاسفة مشاء و حکمت متعالیه، سیر تکاملی فلسفه اسلامی در مسئلة واحدیت ذات نشان داده شود. text ابوطالب دخت شورکی, مصطفی ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م میرداماد, میر برهان‌الدین محمدباقر (فیلسوف عصر صفوی و استاد ملاصدرا، معلم ثالث), -969ق.گرگان#1040ق./1632م.عراق آشتیانی, سید جلال‌الدین (فیلسوف معاصر، استاد فلسفه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد، مکتب حکمت متعالیه، از برجسته‌ترین شارحان فلسفه و عرفان اسلامی در عصر حاضر و یکی از حکیمان نوصدرایی، حامی جریان سنتی فلسفه اسلامی و جریان حکمت جاودان، مخالف جریان فردید و مکتب تفکیک), #1304ش.آشتیان-1384ش.مشهد لاهیجی , میرزا حسن بن عبدالرزاق (متکلم شیعی، فرزند ارشد ملاعبدالرزاق لاهیجی، نوه ملاصدرا), 1045ق/1636م.# # 1121ق/1710م. سهروردی (شیخ اشراق), شهاب الدین یحیی بن حبش (با عمر بن محمد سهروردی عارف اشتباه نشود، مؤسس مکتب‌ اشراق، احیاگر حکمت خسروانی، خواهرزاده عمر بن محمد سهروردی عارف), -549ق/1155م. سهرورد، زنجان، ایران##587ق/1191م. حلب، سوریه سعد بن منصور ابن کمونه (فيلسوف، اديب، منطقى، رياضى‌دان، پزشك ), (بغداد). 683 ه‍.ق (حله) article 0 http:/www.bou.ac.ir