امکان معرفت عینی به عالم خارج در فلسفه ابن سینا و صدرالمتألهین قوای نفس حکمت متعالیه علم حصولی عقل فعال ملاصدرا الله مشاء صورت نوعیه ممکن الوجود تعریف علم ادراک (معرفت شناسی) کلی طبیعی وجود شناسی ملاصدرا معرفت شناسی ملاصدرا تجرید عقل صورت ذهنی معرفت عینی متعلق شناخت فاعل شناسا انطباق قاعده «الواحد» ابن ‌سینا قوه واهمه (وهم) نظریه شناخت عقل اول‌ ادراک عقلانی جهان شناسی ابن سینا علم به خارج جهان بینی ملاصدرا معرفت شناسی ابن سینا جهان شناسی مشائی معرفت عینی به خارج وجودشناسی ابن سینا درک عینی عالم خارج شناخت عینی شناخت ذهنی مدرک ذهنی مدرک خارجی معرفت‌شناسی (اپیستمولوژی) ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی ابن سینا: ابوعلی سینا جهان شناسی Religious cosmology علم حصولی علم حضوری ادراک عقلی معرفت شناسی (مسائل جدید کلامی) خواجه نصیرالدین طوسی ابن سینا حکمت متعالیه فلسفه مشاء فلسفه بوعلی افعال نفس عقل اول عقل فعال ماهیت ممکن واجب تعالی (اسماء ذات) کلی طبیعی صورت نوعیه علم صورت ذهنیه(مقابل معلوم حضوری) حس(قوه حاسه) انتزاع((اصطلاح وابسته)، قسیم تجرید و تعمیم) وهم(معرفت شناسی) حسین معصوم سید حسین نصر ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه باقرالعلوم(ع) زمستان/1392 مکتب‌های فلسفیِ مشاء و متعالیه، هر چند به طور مستقل و خاص به مباحث معرفت شناختی ـ آن‌گونه که در فلسفة غربی در دورة جدید مطرح شده ـ نپرداخته‌اند، هر کدام ضمنِ مباحث هستی‌شناسانة خود به آن نظر دارند و برای تبیین چگونگیِ حصول معرفت به عالم خارج می‌کوشند.,lt;br /,gt; نمایندگان بزرگ این دو مکتب بزرگ یعنی ابن‌سینا و صدرالمتألهین، به فراخور هستی‌شناسیِ خویش، دیدگاه‌های بدیعی در باب متعلَق شناخت، فاعل شناسا و نیز چیستیِ علم ارائه کرده‌اند. ابن‌سینا علم به عالم خارج را از سنخ انتزاع می‌داند و، بر این اساس، با قایل شدن به وجود کلی طبیعی در عالم خارج و نیز با اعتقاد به قوای بیرونی و درونی برای نفس آدمی، که در نهایت از عقل فعال مستفیض می‌شود، به تبیین درک عینی عالم خارج می‌پردازد. اما صدرالمتألهین با نگاه اصالت وجودی خویش راه دیگری برای این تبیین می‌پیماید. در این دیدگاه، آنچه عالم خارج را تشکیل داده امری غیرماهوی و از جنس وجود است و وجودِ کلی طبیعی را برنمی‌تابد؛ نفس نیز از جنس وجود می‌باشد و قوای آن مراتب و شئون آن هستند؛ علمِ به واقعیات خارجی نیز نه از جنس انتزاع بلکه وجودِ برترِ آنها در مراتب مختلف است. این وجود برتر راهگشای عینیت معرفت به عالم خارج در دیدگاه صدرایی است.,lt;br /,gt; در این نوشتار در پیِ‌آنیم که چگونگیِ امکان کسب معرفت عینی به عالم خارج را در فلسفة ابن‌سینا و صدرالمتألهین تبیین کرده، پایه‌های تشکیل‌دهندة این عینیت را با یکدیگر مقایسه کنیم. text جلیلی مقدم, مجتبی (دانشجوی دکتری فلسفه، دانشگاه تبریز / مدرس دانشگاه پیام نور قم) معصوم, حسین (استادیار گروه فلسفه، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم) ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق نصر, سید حسین (Seyyed Hossein Nasr؛ فرزند سید ولی‌الله نصر و نوه شیخ فضل‌الله نوری، فیلسوف و متأله سنت‌گرای ایرانی، استاد علوم اسلامی در دانشگاه جرج واشینگتن امریکا، مکتب خرد جاویدان یا حکمت خالده، مکتب سنت‌گرایی، پیرو طریقت مریمیه از شاذلیه), 1312ش.# article 0 http:/www.bou.ac.ir