بداهت قضایای اخلاقی در اندیشه اسلامی ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین خواجه نصیرالدین طوسی علامه حلی ملا عبدالرزاق لاهیجی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری عبدالله جوادی آملی جعفر سبحانی محمدتقی مصباح یزدی قضایای اخلاقی فطرت بدیهی علم حصولی ابن سینا: ابوعلی سینا فلسفه اخلاق (اِتیک) حسن و قبح عدل و ظلم حسن و قبح علم حضوری دین و فطرت اولیات وجدانیات (منطق و معرفت‌شناسی اسلامی) حکم اخلاقی سید محمدباقر صدر میرزا حسن لاهیجی سید محمدباقر صدر خواجه نصیرالدین طوسی جعفر سبحانی محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری علامه طباطبایی مهدی حائری یزدی ابن سینا علامه حلی عبدالله جوادی آملی ایمانوئل کانت شهاب الدین سهروردی(شیخ اشراق) محمد بن عبدالکریم شهرستانی شمس الدین محمد شهرزوری حسن معلمی فلسفه اخلاق (عام) علم(حصولی و حضوری) فطرت الهى قضیه تحلیلی بدیهی(اولی تصوری و تصدیقی) قضیه ترکیبی(مقابل قضیه تحلیلی) قضیه تحلیلی(مقابل قضیه ترکیبی) بدیهیات اولیه وجدانیات فطرت(سرشت) (معرفت شناسی) فطرت(سرشت دینی) قضیه ترکیبی قضایای نظری اخلاق ذاتی اعتباری حسن معلمی (اصول و فقه) فیاض لاهیجی ملاصدرا شیرازی حاج ملاهادی سبزواری (موسس مکتب سبزوار) Persian دانشگاه باقرالعلوم(ع) تابستان/1393 فلسفه اخلاق برخی از قضایای اخلاقی بدیهی اند و مبنای توجیه قضایای نظری اخلاق قرار می گیرند. این دیدگاه با وجود آنکه در اندیشه اسلامی سابقه طولانی دارد و به وسیله حکمای معاصر با تفصیل بیشتری مطرح شده است، اما نوع بداهت آن کمتر مورد تبیین قرار گرفته و بعضا با اختلاف نظر همراه بوده است. نگارنده در این نوشتار معتقد است که دست کم دو قضیه «هدل حسن است» و «ظلم قبیح است» بدیهی اولی اند. ولی دیدگاهها درباره اینکه این قضایا تحلیلی باشند یا ترکیبی، حمل در آنها ذاتی اولی باشد یا شایع صناعی، حسن و قبح ذاتی عدل و ظلم باشد یا عرضی لازم بیّن آن دو، و در صورت ذاتی بودن ذاتی باب ایساغوجی باشد یا باب برهان، مختلف است. بداهت قضایای مزبور فقط بدان جهت نیست که جزو اولیات اند بلکه جزو وجدانیات نیز به شمار می روند. از این رو، باید گفت که ما به علم حضوری نیز برخی مصادیق حسن و قبح را تشخیص می دهیم. text معلمی, حسن (دانشیار گروه فلسفه و کلام، دانشگاه باقرالعلوم (ع)، قم), -1338ش.# ابوالقاسم زاده , مجید (استادیار گروه اخلاق اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم. ایران.) ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق کانت, ایمانوئل (Immanuel Kant،فیلسوف آلمانی و پدید آورنده فلسفه انتقادی), 1724#1804 سهروردی (شیخ اشراق), شهاب الدین یحیی بن حبش (با عمر بن محمد سهروردی عارف اشتباه نشود، مؤسس مکتب‌ اشراق، احیاگر حکمت خسروانی، خواهرزاده عمر بن محمد سهروردی عارف), -549ق/1155م. سهرورد، زنجان، ایران##587ق/1191م. حلب، سوریه سبزواری, حاج ملاهادی بن مهدی (فیلسوف صدرایی، حکمت متعالیه), 1212ق./1798م,#1289ق./1872م. ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم علامه حلی, ابن مطهر حسن بن یوسف (مرجع تقلید، فقیه و متکلم شیعه در قرن هشتم هجری، مولف بیش از ۱۲۰ کتاب در رشته‌های فقه، اصول فقه، کلام، حدیث، تفسیر، رجال، فلسفه و منطق), 648ق/1251م. حله، عراق ## 726ق/1326م. حله، عراق حائری یزدی, مهدی (فقیه و فیلسوف ایرانی، فرزند شیخ عبدالکریم حائری موسس حوزه علمیه قم), 1341ق/1302ش.قم.#1420ق./1378 ش.تهران. لاهیجی , میرزا حسن بن عبدالرزاق (متکلم شیعی، فرزند ارشد ملاعبدالرزاق لاهیجی، نوه ملاصدرا), 1045ق/1636م.# # 1121ق/1710م. شهرزوری, شمس الدین محمد بن محمود (از اعلام قرن هفتم هجری، فیلسوف، متکلم، شارح حکمة الاشراق سهروردی), #قرن 7ق شهرستانی , محمد بن عبدالکریم (متکلم، مورخ، محدث، فقیه شافعی، اصولی، مکتب اشعری، مولف کتب «الملل والنحل» و «نهایة الاقدام فی علم الکلام» و «مصارعة الفلاسفة» و «تفسیر مـفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار»، ازطرفداران اسماعیلیه؟), 479ق./1087م. شهرستانه، خراسان بزرگ (اکنون: جوزجان، افغانستان) # # 548ق./1154م. شهرستانه، خراسان بزرگ سبحانی تبریزی, جعفر (مرجع معاصر تقلید مقیم قم), 1308ش./1347ق. تبریز، ایران#- صدر, سیدمحمدباقر (علامه صدر، مرجع معاصر دینی مقیم نجف، از اندیشمندان معاصر عرب؛ مکتب کلامی معاصر نجف با روش تلفیقی «عقلگرایی غیر فلسفی» و «نقلگرایی تحلیلی» و محوریت «روش اجتهادی اصولی»), 1353 ه‍.ق (کاظمین )#1400 ه‍.ق (عراق (محل دفن: نجف)) article 0 http:/www.bou.ac.ir