تبیین و تحلیل روایی فضیلت اخلاقی صبر در نهج‌البلاغه نهج البلاغه (نهج‌البلاغه) اخلاق دینی تقوا ایمان یقین صبر صبر صبر بر معصیت صبر ممدوح مصیبت حالت نفسانی امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع) طاعت اثم ضلال حالت اضطراب فضیلت صبر صبر فکری صبر مذموم مصداق صبر حدیث صبر علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی ناصر مکارم شیرازی علامه جعفری: محمدتقی جعفری علامه مجلسی: محمدباقربن محمدتقی مجلسی ابن سینا: ابوعلی سینا گناه اخلاق دینی ابن میثم بحرانی علامه مجلسی سید رضی علامه طباطبایی ابن سینا علامه جعفری ناصر مکارم شیرازی هدایت استقامت تقوا صبر صبر طاعت صبر نفسی صبر بدنی صبر بر طاعت صبر بر معصیت صبر در مصیبت یقین اضطراب ملا مهدی نراقی الف. حضرت رسول اکرم(ص) ب. امام اول(حضرت امام علی ع) ایمان Persian دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم بهار/1394 پایداری و شکیبایی در مقابل سختی‌‌ها را «صبر» گویند و اگر برای رضای خداوند متعال و تسلیم امر او باشد، درجهت پیشبرد تقوای الهی موثر بوده و فضیلت محسوب می‌شود. حضرت امیرالمومنین علی‌بن‌ابی‌طالب(ع) در نهج‌البلاغه از «فضیلت صبر» به‌عنوان مدیر، رئیس و مرکز کنترل ایمان نام می‌برند: «فَإِنَّ الصَّبْرَ مِنَ الْإِیمَانِ کَالرَّأْسِ مِنَ الْجَسَدِ»؛ صبر برای ایمان مانند سر است برای بدن. (سیدرضی، 1379: حکمت82 ،640) علمای علم اخلاق «صبر» را سکان و هدایتگر همۀ فضائل اخلاقی دانسته‌اند؛ ولی ظهور و پهنای معنایی این واژه در عرف، محدود به «تحمّل سختی‌ها و قانع‌شدن در برابر وضع موجود» شده است. این مقاله به لحاظ معنای وضعی، مفهوم اخلاقی و معنای عرفی متداول از زمان امیرالمومنین(ع) تا عصر حاضر، با نگرشی فراگیر و با دو دامنۀ روایی و کتاب‌شناسی به بررسی و تحلیل فضیلت صبر در چهار شرح نهج‌البلاغه پرداخته است. واژۀ «صبر» در نهج‌البلاغه با حفظ معنای لغوی و اصطلاحی، با بسیاری از مفاهیم اخلاقی و دینی ارتباط معنوی دارد. براین‌اساس در این تحقیق به تبیین و تحلیل روایی و ارتباط آن با مفاهیم دیگر نظیر ایمان، تقوا، یقین و ... با توجه به آرای شارحان، توجه شده است. text ربانی رسول ارزانی , حبیب رضا (استادیارپژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی) ام‍ام‌ اول‌ (امام علی), امیر المومنین ع‍ل‍ی‌ب‍ن‌ اب‍ی‌طال‍ب‌(ع‌) , ۲۳ ق‍ب‍ل‌ از ه‍ج‍رت‌ # # ۴۰ق‌./661م. طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم پیامبر اسلام, محمد بن عبدالله (ص), 53 قبل از هجرت.مکه#11ق.مدینه. علامه مجلسی, مولی محمدباقر (فقیه شیعه امامیه در دوران شاه سلیمان و شاه سلطان حسین صفوی، شیخ الاسلام عهد شاه سلیمان، از فقیهان و محدثان مشهور شیعه در قرن یازدهم هجری، نزدیک به اخباریان: اخباری معتدل، صاحب بحارالانوار: بزرگ‌ترین دائرة‌المعارف حدیث شیعه امامیه), 1037ق./1628م. # # 1110ق./1699م. مکارم شیرازی, ناصر (مرجع معاصر تقلید مقیم قم), -1305# جعفری تبریزی, محمدتقی (علامه جعفری، فیلسوف و دانشمند معاصر), 1304ش.#1377ش. شریف رضی, محمد بن حسین (گردآورنده نهج البلاغه، فقیه، مفسر، ادیب، و شاعر برجسته امامیه؛ متکلم امامی؛ شیعه اثنی‌عشرى؛ برادر کوچکتر سید مرتضی), 359ق.#406ق. بغداد، عراق (محل دفن: کربلا) نراقی, ملا مهدی (فیلسوف، فقیه، متکلم شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى، محقق نراقى، از علمای شیعه در قرن دوازده و سیزده هجری قمری، پدر ملا احمد نراقی، نراقی پدر، نراقی اول، صاحب کتب: «جامع السعادات» در اخلاق، «انیس الموحدین» در اصول دین، «الشهاب الثاقب» در امامت) , 1128ق./1716م. (نراق کاشان)# # 1209ق./1795م. (کاشان-محل دفن:نجف) ابن میثم بحرانی‌, کمال‌الدین‌ میثم‌ بن‌ علی‌ بن‌ میثم‌ (محدث‌، فقیه‌، متکلم‌ و از دانشمندان شیعه امامی قرن هفتم هجری، صاحب کتب: "شرح نهج البلاغه" و "قواعد المرام فی علم الکلام"), ۶۳۶ق‌./1239م. بحرین# # ۶89ق./1291م. بحرین ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) article 0 http:/www.faslname-akhlagh.ir