برهان نظم از منظر فلسفه نقادی کانت قوانین طبیعت فعل اخلاقی خداشناسی اثبات وجود خدا عقل نظری عقل عملی برهان نظم (اثبات خدا) عالم ماده هستی شناسی(فلسفه) عالم طبیعت تصور از خدا ‌ کانت فلسفه کانت (فلسفه) جهان شناسی فلسفی نقد عقل محض کانت منشأ جهان مابعدالطبیعه کانت مفهوم تصوری خدا دین‌ طبیعی‌(دئیسم) باور به توحید برهان استعلایی معنای نظم برهان طبیعی - کلامی مداخله الهی روش تمثیل دئیست مرتضی مطهری جهان شناسی Religious cosmology اعتقاد به خدا براهین خداشناسی اثبات وجود خدا الهیات طبیعی مرتضی مطهری فلسفه الهی فلسفه کانت خداشناسی(الهیات بالمعنی الاخص) برهان نظم ایمانوئل کانت افلاطون عالَم طبیعت کلی(مقابل هباء) عقل نظری((مدرک مربوط به نظر)، مقابل عقل عملی) عقل عملی((مدرک کلیات مربوط به عمل)، مقابل عقل نظری)Alʿaql al-ʿamalī(practical intellect) Persian پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تابستان/1391 فلسفه دین یکی از ساده‎ترین، عمومی‎ترین و در عین حال کهن‎ترین براهینی که برای اثبات وجود خدا اقامه شده، برهان نظم یا برهان غایت‎شناختی است. اندیشمندان بسیاری در تأیید یا رد این برهان قلم‎فرسایی کرده‎اند که در این میان، نقدهای کانت شهرت فراوان دارد. موضع کانت در برابر این برهان، هم جانبدارانه است و هم منتقدانه. او برهان نظم را همواره شایستۀ احترام می‎داند، زیرا تنها برهانی است که راه فهم را برای اعتقاد به وجود خداوند هموار می‎سازد و به آن جهت طبیعی می‎بخشد. این برهان مدعی است که از طریق شناخت طبیعت و بدون استناد به هیچ برهان استعلایی می‎تواند وجود خدا را مبرهن سازد؛ لیکن در عمل از عهدۀ این کار برنمی‎آید و به ناچار در مراحلی از برهان از تجربه دست می‎کشد و به دو برهان دیگر یعنی برهان جهان‎شناختی و برهان وجودی پناه می‎برد. در نتیجه، برهان نظم علاوه بر نقایص خاص خود، مغالطه‎های دو برهان دیگر را نیز مرتکب می‎شود. کانت با انحصار براهین اثبات وجود خدا در سه برهان و رد هر سه، راه عقل نظری را در اثبات هستی خدا بسته می‎بیند و در نهایت مدعی است که اعتقاد به خدا را فقط بر بنیادهای اخلاقی می‎توان استوار ساخت. text فتح طاهری, علی (استاد گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بین المللی امام خمینی، قزوین، ایران) کانت, ایمانوئل (Immanuel Kant،فیلسوف آلمانی و پدید آورنده فلسفه انتقادی), 1724#1804 مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران افلاطون, (معلم ارسطو ،بنیانگذار ایدئالیسم، معروف به افلاطون الهی و افلاطون اشراقی در جهان اسلام، تمام فلسفه را حاشیه بر آثار او دانسته اند), 427/428 پ. م#۳۴۸/۳۴۷ پ. م article 0 http:/elmodin.ihcs.ac.ir