تحلیلی از نظریه های ترکیبی در اخلاق اسلامی (بررسی موردی نظریه مصباح یزدی و سروش) حسن و قبح عقلی محمد تقی مصباح یزدی سروش حسن و قبح شرعی دین و اخلاق حسن و قبح ذاتی مفاهیم اخلاقی نظریه های ترکیبی مقام ثبوت ارزش اخلاقی معیار اخلاقی نسبت اخلاق و دین نسبت اخلاق و دین فلسفه اخلاق معتزله فلسفه اخلاق اشاعره افعال طبیعی نظریه اخلاقی ارزش اخلاقی خادم ارزش اخلاقی مخدوم مقام اثبات واقع گرایی اخلاق افعال اخلاقی افعال مردد محمدتقی مصباح یزدی اشاعره (اهل سنت) حسن و قبح معتزله (اهل سنت) نسبیت اخلاق محمدتقی مصباح یزدی اصطلاحنامه اخلاق اسلامی دیوید هیوم جهانگیر مسعودی عبدالکریم سروش Persian دانشگاه شیراز پاییز/ 1391 بر اساس تقسیم بندی مشهور تاریخی در مساله ی حسن و قبح، متفکران مسلمان در حوزه ی مباحث اخلاقی یا باید طرفدار روی کرد معتزله باشند، یا روی کرد اشاعره. اما این برداشت دقیقی نیست. دیدگاه های معتزله و اشاعره در مساله ی حسن و قبح، دیدگاه های مرکبی است که می توان با نگاه های تحلیلی مناسب، به تجزیه ی آن ها به مولفه های کوچک تری پرداخت. بالمآل با ظاهر شدن آن مولفه های خردتر، می توان با ترکیب برخی مولفه های دیدگاه معتزله و برخی مولفه های دیدگاه رقیب، به دیدگاه های ترکیبی جدیدی دست یافت. این همان اتفاقی است که در حوزه ی اخلاق اسلامی، به ویژه در میان متفکران گذشته و معاصر امامیه پدید آمده است. دیدگاه های اخلاقی محمدتقی مصباح و عبدالکریم سروش دو نمونه ی معاصر از این نظریه های ترکیبی به شمار می آیند. مصباح یزدی هم چون معتزله، اصول کلی اخلاق را عقلی می داند، ولی در مقام تبیین و یا تعیین مصادیق اخلاقی، جانب وحی و شرع را نگاه می دارد (هم چون اشاعره). سروش در روی کردی دیگر، ارزش های اخلاقی را در مقام ثبوت، شرعی و متکی بر اراده و فرمان الاهی می داند (هم چون اشاعره)، اما در مقام اثبات، آن ها را عقلی تلقی می کند (هم چون معتزله). نظریه های ترکیبی یادشده در بحث پراهمیت «اخلاق و دین» نیز به دیدگاه های ترکیبی و میانه ای روی می آورند، به نحوی که نه اخلاق را کاملا دینی می دانند و نه کاملا آن را منفصل و منقطع از دین برمی شمارند. text مسعودی, جهانگیر (دانشیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد), -1344ش.مشهد# آل سیدان, زهرا (کارشناس ارشد دانشگاه مشهد) مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم سروش, عبدالکریم (Abdolkarim Soroush؛ فیلسوف ایرانی معاصر، صاحب نظریه قبض و بسط شریعت(شریعت صامت)، صراط های مستقیم(کثرت گرایی دینی)، رؤیاانگاری وحی و...، از افراد منتسب به حلقه کیان؛ از نواندیشان دینی), -1324 ش.# هالیوک, جرج یاکوب, -1817#1906 م article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir