نوآوری‌های ابن سینا در مسأله‌ علیت تسلسل مشاء صانع علت های چهارگانه خلقت دفعی اصل علیت تکوین علت تامه علت ناقصه ملاک احتیاج به علت مواد ثلاث اثبات علیت بدیهی بودن علیت نوس تقابل علل علل ماهیت علل وجود علل معده علت حقیقی ابطال تسلسل علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی مرتضی مطهری عبدالله جوادی آملی محمدتقی مصباح یزدی ابن سینا: ابوعلی سینا محمدتقی مصباح یزدی مرتضی مطهری علامه طباطبایی ابن سینا اصطلاحنامه فلسفه فلسفه مشاء فلسفه بوعلی تسلسل عبدالله جوادی آملی احمد بهشتی ارسطو پیتر کواستنبام آناکساگوراس Persian دانشگاه شیراز بهار/ 1392 در دسته‌بندی مسایل فلسفی از حیث اهمیّت و قدمت، مبحث «علیّت» (علّت و معلول) در رتبه‌ی نخست جای دارد. هر چند آثار مکتوب فلسفی نشان می‌دهد که این مسأله محصول تلاش فکری فیلسوفان یونان و به خصوص «ارسطو» است، لیکن طرح این پرسش اهمیّت دارد که فیلسوف بزرگی مانند «ابن‌سینا» در تبیین و توسعه‌ی مباحث این مسأله چه نقشی دارد؟,lt;br /,gt; با وجود این که ابن‌سینا بارها مقام علمی ارسطو را ستوده است، مع‌الوصف به هیچ‌وجه نمی‌توان او را فقط مفسّر فلسفه‌ی ارسطو دانست و ابتکارات فلسفی او را انکار نمود.,lt;br /,gt; ابن‌سینا که در بسیاری مسایل فلسفی ـ هم از لحاظ محتوا و هم صورت‌بندی ـ خلّاقیّت شگرفی داشته است، به خصوص در مبحث «علیّت» نبوغ خویش را متجلّی ساخته و در اموری نظیر «تعریف علیّت»، «انقسامات» و «حیثیّات مختلف علّت» و«احکام علّت و معلول»، از جهت محتوا و تبیین و تقریر و صورت‌بندی مطالب، نوآوری‌های مهمّی از خود به جای گذاشته است. text بهشتی, احمد ( استاد مدعو گروه فلسفه‌وکلام اسلامی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم وتحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. استاد بازنشسته گروه فلسفه‌وکلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.) ایزدی , محسن ( دانشیار، گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران.) میرزاجانی, محمودرضا (کارشناس ارشد فلسفه و کلام اسلامی و ابواب جمعی اداره کل آموزش و پرورش استان فارس) طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم مطهری , مرتضی Murtaḍā Muṭahharī (فیلسوف، متکلم، مفسر و اندیشمند معاصر), 1298ش. فریمان، خراسان رضوی #1358 ش. تهران ارسطو, معلم اول (Aristotélēs،فیلسوف مشائی یونانی), 384 ق.م#322 ق.م -, آناکساگوراس (یا انکساغورس، فیلسوف پیشاسقراطی مکتب چندگانه‌گرایی), 510، کلازومن، ترکیه#428 ق.م. مصباح یزدی, محمدتقی (فیلسوف و اندیشمند معاصر، مدرس علوم عقلی در حوزه علمیه قم، موسس و اولین رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی), 1313ش./1935م.یزد#1399ش./2021م.قم جوادی آملی, عبدالله (مرجع معاصر تقلید مقیم قم، فیلسوف، عارف و مفسر قرآن), 1312ش./1350ق. آمل، مازندران# کواستنبام, پیتر بنچوینگا, ارمانو, 1950 م- ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) article 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir