بررسی تطبیقی معنا و مفهوم قاعده‌ی «الواحد» از دیدگاه ابن سینا و ملاصدرا وحدت و کثرت ملاصدرا قاعده امکان اشرف وجود منبسط امتناع صدور کثرت از وحدت براهین قاعده الواحد فیض منبسط صادر نخستین نظام فیض قاعده بسیط الحقیقه قاعده «الواحد» ابن ‌سینا آفرینش نخستین امر بسیط پیدایش کثرت مبانی قاعده الواحد ربط کثیر به واحد ملاصدرا شیرازی: صدرالمتألهین شیخ طوسی‏: ابوجعفر محمد بن حسن خواجه نصیرالدین طوسی ملا عبدالرزاق لاهیجی علامه طباطبایی: سید محمدحسین طباطبایی ابن سینا: ابوعلی سینا خواجه نصیرالدین طوسی شیخ طوسی علامه طباطبایی ابن سینا میرزا مهدی آشتیانی فلسفه بوعلی عقل اول علیت وحدت وجود ابونصر فارابی فخر رازی ارسطو افلاطون قاسم کاکایی ابن رشد فیاض لاهیجی ملاصدرا شیرازی Persian دانشگاه شیراز بهار/ 1393 در پژوهش حاضر، قاعده‌ی «الواحد لا یصدر عنه الاّ الواحد» با روشی تطبیقی-تحلیلی بین دو فیلسوف گران‌قدر جهان اسلام، شیخ الرئیس ابوعلی‌سینا و صدرالمتألهین ملاصدرا، مورد بررسی قرارگرفته است. در آغاز، سعی شده تبیینی صحیح از معنای قاعده و ساختار آن و بداهت مفهوم وحدت و کثرت، منشأ ظهور قاعده و معتقدین و منکرین آن و دلایل اثبات قاعده و فروع قاعده ارائه شده، این نکته روشن گردد که جایگاه بحث از آن در فلسفه‌ی اولی و ذیل مباحث مربوط به مفارقات و علت و معلول است. توضیح این‌که قاعده‌ی الواحد یکی از قواعد کلی و ثمربخش فلسفه‌ی اسلامی است که نقشی اساسی در تفسیر مسأله‌ی پیدایش منظم موجودات از هم‌دیگر، به‌ویژه پیدایش نخستین معلول بر عهده دارد. فیلسوفان اسلامی با تحلیل و اثبات این قاعده، آفرینش نخستین معلول به‌واسطه‌ی واجب تعالی را اصلی‌ترین مصداق این قاعده معرفی می‌کنند و معتقدند که بر اساس این قاعده، از واجب الوجود بسیط، تنها یک معلول به نحو بی‌واسطه صادر می‌شود. موضوع دیگری که در این مقاله از آن بحث می­شود این است که این عالمِ (ماسوی الله) به ظاهر متکثر چگونه از ذات باری‌تعالی، که واحد من جمیع‌الجهات است، صادر یا ناشی شده است؟! text کاکایی , قاسم ( استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران .) هوشمندی, زهرا (کارشناس ارشد دانشگاه شیراز) ابن سینا, حسین بن عبدالله (Ibn Sina؛ Avicenna؛ شیخ الرئیس، فیلسوف مشهور مشائی، شیعه و ایرانی), ۳۷۰ق/359ش./981م. (افشنه بخارا)# # ۴۲۸ق/416ش./1038م. (همدان) ملاصدرا, صدرالدین محمد بن ابراهیم شیرازی (فیلسوف مشهور موسس حکمت متعالیه، شیعه و ایرانی), 979ق./950ش./ 1572م.#1050 ق./1641م. ارسطو, معلم اول (Aristotélēs،فیلسوف مشائی یونانی), 384 ق.م#322 ق.م ابن رشد (فیلسوف), محمد بن احمد (Averroes؛ ابن رشد الحفید، فیلسوف ارسطویی), ۵۲۰ق. قرطبه (کوردوبای کنونی)، اندلس (اسپانیا)#‎۵۹۵ق. شهر مراکش، کشور مراکش (مغرب) فارابی , ابونصر محمد بن محمد (Alfarabi، معلم ثانی، فیلسوف مشائی، تشیع فلسفی), -257ق/ 870م#339ق/950م افلاطون, (معلم ارسطو ،بنیانگذار ایدئالیسم، معروف به افلاطون الهی و افلاطون اشراقی در جهان اسلام، تمام فلسفه را حاشیه بر آثار او دانسته اند), 427/428 پ. م#۳۴۸/۳۴۷ پ. م شیخ طوسی, ابوجعفر محمد بن حسن (ملقب به شیخ الطائفة، محدث، مفسر، رجالی، متکلم و فقیه بزرگ امامیه, مولف "تهذیب الاحکام" و "الاستبصار فی ما اختلف من الاخبار" از کتب اربعه جوامع حدیثی شیعه، شیعه اثنی‌عشرى و ایرانى؛ موسس حوزه علمیه نجف), 385ق./996م.طوس،خراسان ## ‎۴۶۰ق./1069م.نجف،عراق اصفهانی, بهاء‌‌الدین محمد بن حسن (فاضل هندی، فیلسوف، فقیه، مفسّر، محدث، ادیب، متکلم شیعه اثنا عشرى و ایرانى), 1062ق ./1652م. # # 1137ق./1725م. (اصفهان (محل دفن: تخت فولاد)) طباطبایی(علامه طباطبایی), سید محمد حسین (فیلسوف نوصدرایی معاصر، حکمت متعالیه، مفسر بزرگ؛ صاحب تفسیر المیزان، «بدایة الحکمة»، «نهایة الحکمة» و «اصول فلسفه و روش رئالیسم») , 1281ش. تبریز ##1360ش. قم خواجه نصیر الدین طوسی, محمد بن محمد (فیلسوف و متکلم ایرانی سده هفتم، موسس کلام فلسفی، شیعه امامی), 579ق./1201م.توس،ایران-# # 672ق./1274م.کاظمین،عراق فخر رازی , محمد بن عمر (فقیه، متکلم، فیلسوف، مفسر و حکیم مسلمان ایرانی، مکتب اشعری، متکلم اشاعره متاخر، شافعی، پیش برنده الهیات فلسفی، مخالف؟ فلسفه), 543ق./1149م. ری، تهران، ایران ## 606ق./1210م. هرات، افغانستان عبدالرزاق لاهیجی, عبدالرزاق بن علی‎ (متکلم شیعی امامی، داماد و شاگرد ملاصدرا، متخلص به فیاض، صاحب کتب: «گوهر مراد»، «شوارق الالهام»، «سرمایه ایمان» و «مشارق الالهام فی شرح تجرید الکلام»), ؟؟؟.لاهیجان# # ۱۰۷۲ ق./1661م. قم فناری, محمد بن حمزه (از عرفای قرن هشتم و نهم هجری، از علمای کشور عثمانی، صاحب کتاب «مصباح الانس» در شرح کتاب مفتاح الغیب صدر الدین قونوی), 751ق.#834ق مدرس آشتیانی , میرزامهدی (حکیم، عارف و دانشمند شیعه قرن چهاردهم، حکمت متعالیه، صاحب کتاب «اساس التوحید، به فارسی»، «حاشیه بر اسفار، به عربی»، «حاشیه بر شفاء»، «حاشیه بر فصوص الحکم ابن عربی»، «حاشیه بر فصوص فارابی»، «حاشیه بر مصباح الانس»، «تعلیقة رشیقة علی شرح منظومة السبزواری»), 1268ش. تهران#1332ش. تهران (محل دفن: قم، رواق بالاسر) article gateway for meanings Comparative 2251-6123 http:/jrt.shirazu.ac.ir