طبیعت انسان در مسیحیت و تناظر آن با باغ عدن و ملکوت خدا با تأکید بر آراء یوهانس اسکاتوس اریوگنا مجتبی زروانی قربان علمی Persian کلیدواژه فارسی: انسان، پردیس، ملکوت، اریوگنا، طبیعت<br /> فصل اول: کلیات..........................................................................................................................1 1-1 مقدمه .................................................................................................................................................2 1-2 بیان مسأله تحقیق............................................................................................................................2 1-3 سوالات اصلی و فرعی تحقیق.................................................................................................... 13 1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق..............................................................................................................14 1-5 بیان اهداف و فایده‌های انجام تحقیقِ پیش‌رو.........................................................................14 1-6 نوع و روش انجام تحقیق..............................................................................................................14 1-7 بیان ادبیات پژوهش و پیشینه تحقیق و مرور سابقه موضوع...............................................14 1-8 واژگان کلیدی.................................................................................................................................20 فصل دوم: طبیعت انسان در مسیحیت...................................................................................22 2-1 مقدمه...............................................................................................................................................23 2-2 ماهیت انسان در عهدین...............................................................................................................23 2-2-1 طبیعت انسان در عهد قدیم...................................................................................................23 2-2-2 طبیعت انسان در عهد جدید..................................................................................................27 2-2-2-1 طبیعت انسان در اناجیل همنوا........................................................................................27 2-2-2-2 طبیعت انسان در رسائل پولس.........................................................................................30 2-3 مکتب نوافلاطونی.........................................................................................................................33 2-3-1 الهیات نوافلاطونی .................................................................................................................. 34 2-3-1-1 الهیات در فلوطین...............................................................................................................35 2-3-1-2 الهیات مسیحیت نوافلاطونی.............................................................................................36 2-3-2 جهان‌شناسی نوافلاطونی.........................................................................................................39 2-3-2-1 جهان‌شناسی فلوطین.........................................................................................................39 2-3-2-2 جهان‌شناسی مسیحیت نوافلاطونی.................................................................................40 2-3-2-2-1 جهان شناسی اوریگن....................................................................................................41 2-3-2-2-2 جهان‌ شناسی آگوستین................................................................................................42 2-3-2-2-3 جهان شناسی دیونوسیوس آریوپاغی.........................................................................43 2-3-2-2-4 جهان شناسی ماکسیموس معترف.............................................................................44 2-3-3 انسان‌شناسی نوافلاطونی.........................................................................................................47 2-3-3-1 انسان‌شناسی فلوطین........................................................................................................47 2-3-3-2 انسان‌شناسی مسیحیت نوافلاطونی................................................................................48 2-3-3-2-1 انسان‌شناسی اوریگن....................................................................................................49 2-3-3-2-2 انسان‌شناسی گرگوری نوسایی...................................................................................49 2-3-3-2-3 انسان‌شناسی آگوستین..............................................................................................51 2-3-3-2-4 انسان‌شناسی بوئتیوس...............................................................................................53 2-3-3-2-5 انسان‌شناسی ماکسیموس معترف............................................................................54 2-4 وامگیری‌های اریوگنا از آباء نوافلاطونی.....................................................................................57 2-5 تحلیل و نتیجه‌گیری....................................................................................................................60 فصل سوم: طبیعت در نظام فکری اریوگنا..............................................................................62 3-1 مقدمه............................................................................................................................................63 3-2 معرفی پریفیسئون.........................................................................................................................63 3-3 سوبژکتویسم اریوگنایی...............................................................................................................65 3-4 دیالکتیک........................................................................................................................................66 3-5 طبیعت : هست‌شناسی و نیست-شناسی....................................................................................69 3-5-1 تقسیمات چهارگانه طبیعت در پریفیسئون .....................................................................72 3-5-2 طبایع الوهی: دو خلقت...........................................................................................................75 3-5-3 طبیعت سوم: بستر الهیات ایجابی......................................................................................79 3-5-3-1 مشارکت و مشیت..............................................................................................................80 3-5-3-1-1 آموزه مشارکت در ارسطو و فلوطین.........................................................................81 3-5-3-1-2 آموزه مشارکت در مسیحیان نوافلاطونی.................................................................82 3-5-3-1-3 مقدرات و مشیت...........................................................................................................84 3-5-3-2 سلسله مراتب تجلی: جهان معقول و محسوس عقلانی...............................................86 3-5-3-3 جهان محسوس پس از سقوط.........................................................................................87 3-5-4 الهیات سلبی برای بیان طبیعت چهارم..............................................................................88 3-6 تحلیل و نتیجه‌گیری.....................................................................................................................92 فصل چهارم: انسان‌شناسی اریوگنا.........................................................................................95 4-1 مقدمه...............................................................................................................................................96 4-2 روح به عنوان اصالت طبیعت انسان...........................................................................................96 4-2-1 طبیعت انسان در عین تکثر، یگانه و بسیط است...........................................................97 4-2-2 شرافت مرتبه معقول طبیعت انسان بر مرتبه محسوس...................................................99 4-3 مراتب انسان................................................................................................................................100 4-3-1 انسان درونی و انسان بیرونی..............................................................................................102 4-3-2 انسانِ حیوان در روایت دوم آفرینش.................................................................................106 4-3-2-1 دو بدن................................................................................................................................110 4-3-2-2 رابطه نفس با بدن فساد پذیر.........................................................................................111 4-4 طبیعت انسان برتر از تیره فرشتگان.......................................................................................112 4-5 اراده آزاد ......................................................................................................................................114 4-6 گناه و کیفر...................................................................................................................................117 4-6-1 گناه اولیه: خُبث یا غفلت؟...................................................................................................118 4-6-2 شرّ ملبس به خیر یا معرفت مغشوش................................................................................121 4-6-3 رابطه ماده و شرّ......................................................................................................................122 4-6-4 ماهیت کیفر گناه در انسان..................................................................................................123 4-7 معرفت در انسان..........................................................................................................................125 4-7-1 مراتب معرفت..........................................................................................................................126 4-7-1-1 معرفت الوهی ...................................................................................................................128 4-7-1-2 معرفت شهودی یا پردیسی...........................................................................................128 4-7-1-3 معرفت دیالکتیکی .........................................................................................................130 4-7-1-4 معرفت در انسان هابط ..................................................................................................130 4-7-2 خودشناسی حقیقی انسان با خرد عالی و عقل دیالکتیکی.........................................131 4-7-3 دو مقام حکمت در دیدگاه پدران کلیسا و اریوگنا .......................................................133 4-7-4 حکمت به مثابه فهم عقلی و فراعقلی .............................................................................135 4-8 انسان شناسی سلبی: انسان الهی.............................................................................................136 4-9 تحلیل و نتیجه‌گیری..................................................................................................................139 فصل پنجم: ماهیت پردیس و ملکوت و تناظر آن با طبیعت انسان در اریوگنا....................142 5-1 مقدمه............................................................................................................................................143 5-2 پردیس: طبیعت مظهور انسان..................................................................................................143 5-3 سنت تأویلی.................................................................................................................................147 5-4 پردیس مادی...............................................................................................................................147 5-5 روایات پیدایش............................................................................................................................149 5-6 روز ششم خلقت: فردیت انسان و بازگشت...........................................................................151 5-6-1 فلسفه مسیحی در باب فردیت............................................................................................151 5-6-2 شخصیت در اقانیم الوهی....................................................................................................153 5-6-3 فردیت نفوس جزئی...............................................................................................................154 5-7 آموزه‌های تفسیری اریوگنا از روایت هگزامرون....................................................................157 5-8 خلقت برون پردیسی انسان آغازین.........................................................................................160 5-9 ملکوت خدا و بازگشت به طبیعت انسان................................................................................162 5-9-1 ملکوت در سنت یهود............................................................................................................163 5-9-2 ملکوت در سنت مسیحی.....................................................................................................164 5-9-2-1 ملکوت: ساحتی مادی یا روحانی؟...............................................................................165 5-9-2-2 ملکوت: امری فرجامین یا حقیقتی در شرف تحقق؟...............................................166 5-9-2-3 دستیابی به ملکوت با اراده آزاد یا فیض؟....................................................................169 5-9-3 بازگشت به ملکوت طبق آموزه‌های اریوگنا.....................................................................170 5-9-3-1 دو واسطه رجعت: طبیعت و فیض................................................................................172 5-9-3-2 بازگشت به ملکوت به عنوان امری عقلی و فراعقلی................................................174 5-9-3-3 بازگشت به ملکوت به عنوان امری جاری و فرجام شناختی..................................175 5-10 تحلیل و نتیجه‌گیری..............................................................................................................176 فصل ششم: جمع‌بندی و نقد.................................................................................................178 6-1 مقدمه.............................................................................................................................................179 6-2 طبیعت انسان در آراء هستی‌شناختی اریوگنا......................................................................180 6-3 طبیعت انسان در آراء معرفت‌شناختی اریوگنا......................................................................181 6-4 طبیعت انسان در آراء الهیاتی اریوگنا ....................................................................................183 6-5 نقدی بر تفاسیر و تحلیل‌های اریوگنا پژوهان.......................................................................183 جدول 1-1..................................................................................................................................................................5 جدول 1-2..................................................................................................................................................................7 جدول 1-3...............................................................................................................................................................10 شکل 3-1.................................................................................................................................................................78 شکل 3-2.................................................................................................................................................................85 منابع فارسی.......................................................................................................................................................189 منابع انگلیسی...................................................................................................................................................191, text شهبازی , زهرا (دانشجوی دکتری ادیان و عرفان، دانشگاه تهران، تهران، ایران) علمی , قربان (دانشیار، گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.) زروانی, مجتبی ( استاد گروه ادیان و عرفان تطبیقی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.) اریژن, ژان اسکات (Johannes Scotus Eriugena؛ با اوریجن اشتباه نشود؛ جان اسکاتوس اریوگنا؛ فیلسوف ایرلندی قرون وسطی، متاله مسیحی، کشیش لاتینی، مترجم، نویسنده، متاثر از آگوستین و فلسفه نوافلاطونی، نظریه وحدت وجود), 810یا815م. ایرلند#877م. فرانسه یا انگلیس Thesis