جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

در عصر صفویه با انتقال پایتخت به اصفهان، علم کلام به شکوفایی رسید. علمای زیادی به اصفهان مهاجرت کردند و مدارسی تاسیس کردند. گرایشهای مختلف کلامی همراه شکوفایی علم کلام پا به عرصه رقابت گذاشتند و سه رویکرد کلامی در مدرسه اصفهان بوجود آمد. کلام عقلگرای فلسفی، کلام حدیث گرا و کلام عقلگرای غیر فلسفی. مدرسه اصفهان هرچند از اخباریان نیز تاثیر پذیرفت، ولی تحت تسلط این جریان قرار نگرفت و یک سرچشمه فکری مهم آن جریان حدیثگرای جبل عامل می باشد آنهم از طریق افرادی مانند محمد بن حسن عاملی معروف به کمال الدین درویش و حسین بن عبدالصمد عاملی و برخی از خاندان شهید ثانی مانند حسن بن زین الدین صاحب معالم و فرزند وی شیخ محمد و نبیره او شیخ علی صاحب الدر المنثور والدر المنظوم . شهیدثانی را می توان یکی از مهمترین شخصیتهای طرفدار رویکرد نقلی کلام دانست. این نگاه به برخی از شاگردانش که در عصر صفوی راهی ایران شدند نیز انتقال یافت این افراد هر چند گرایش حدیثی دارند ولی مانند اخباریان به تکفیر و تفسیق عالمان اصولی گذشته نمی پردازند و درگیری چندانی با اصول فقه ندارند به عبارت دیگر این افراد اخباری شمرده نمیشوند.

تبیین دین و رابطه آن با علم از جمله‌ی مباحث دامنه‌داری است که در عصر حاضر توجه بسیاری از اندیشمندان را در فلسفه دین به خود جلب نموده و محل بحث و تضارب آراء است. در این بین، برخی با اذعان به حقیقت دین قائل به تمایز آن با علم، برخی دیگر قائل به مکمل بودن آن دو، گروه سوم با اذعان به حقیقت دین قائل به تعارض آن دو در برخی موارد و گروه چهارم، معتقدند دین، امری توهمی بوده و هیچ مرز مشترکی بین آن دو وجود ندارد. از جمله‌ افراد گروه چهارم می‌توان به‌ ریچارد داوکینر، رفتارشناس و زیست ‌شناس فرگشتی بریتانیایی اشاره کرد. به باور وی، دین محصول تصادفی نوعی کجروی در امری سودمند بوده‌ و چه بسا نظریه‌‌ مم‌ها ، به ویژه استعداد آدمیان برای پذیرش مِم‌های دینی، بتواند توضیح دهد چرا دین به عنوان یک امر وهمی می‌تواند مانند ویروس ذهنی در میان جوامع شایع گشته و برخلاف موازین و اصول علمی و عقلانی عمل کند. وی معتقد است دین از آنجائی که توهمی بیش نیست، بر سرراه پیشرفت های علمی مانع‌تراشی می‌‌کند و از همین رو این دو هیچ سنخیتی با همکدیگر ندارند. سوال تحقیق این است که ریچارد داوکینز دین و رابطه آن با علم را چگونه تبیین می‌کند و چه نقدهایی بر دیدگاه وی در این خصوص وارد است. در این تحقیق پس از تبیین و تحلیل دیدگاه ریچارد داوکینز در باب‌ دین و رابطه آن با علم، به نقد دیدگاه وی در این خصوص پرداخته می‌شود. کلمات کلیدی: ریچارد داوکینز، دین، رابطه علم و دین، کلام فلسفی امامیه.

یکی از مباحث بسیار مهم که که آثار تربیتی و عقیدتی متعددی بر آن مترتب است و نقش اساسی در زندگی انسان دارد موضوع هدایت و ضلالت می‌باشد. پژوهشی که در پیش رو دارید در پی تبیین معنا، مراتب و اقسام هدایت و ضلالت است. به علاوه به عوامل و موانع هدایت و همچنین ویژگی‌های مهتدین و مضلین پرداخته می‌شود. علاوه بر این نقش اختیار انسان و فاعلیت خداوند در هدایت و ضلالت نیز تبیین می‌گردد. پس از بررسی موارد فوق به این نتیجه رهنمون شدیم که اعتقادات و اعمال بر طبق تعالیم وحیانی مشمول هدایت الهی قرار گرفتن انسان می‌شود و تبعیت از هوای نفس و جهل سبب گمراهی انسان می‌گردد. همچنین هدایت و ضلالت صفت ذات نیستند و در مقام فعل، ضلالت امری است عدمی، ولی از آن جا که این انتخاب با اراده خود انسان است و این اراده را خداوند در اختیار او قرار داده است، ضلالت به خداوند نسبت داده می‌شود. روش تحقیق در این پایان‌نامه، کتابخانه‌ای می‌باشد.

تاریخ و عقاید اسماعیلیه از آثار متخصص مشهور فرقه اسماعيليه دكتر فرهاد دفتری (متولد تهران و گفته شده: بروكسل- 1317ش) است كه به لاتين نگارش شده و دکتر فریدون بدره ای (متولد کرمانشاه 1315ش) به فارسی ترجمه كرده است. در اين اثر، تاريخ و انديشه‌هاى فرقه اسماعيليه به صورت تفصيلى از آغاز تا امروز مورد بحث و بررسى علمى قرار گرفته است. مترجم كه آثار فراوانى را در كارنامه خود دارد ترجمه‌اى سليس و روان از اين اثر به دست داده است. اين كتاب از سه مقدمه (مترجم، نویسنده و ویلفرد مادلونگ) و هفت فصل به ترتيب ذيل تشكيل شده است: 1. پيشرفت غربیان در مطالعات اسماعيلى، 2. منشأ و تحوّلات اوليه مذهب تشيع، 3. اسماعيليه نخستين، 4. اسماعيليه فاطمى، 5. اسماعيليه مستعلوى، 6. اسماعيليه نزارى در دوره الموت، 7. اسماعيليه نزارى بعد از دوره الموت. از امتيازات كتاب حاضر اين است كه نویسنده در مواردى از نقشه جغرافيايى نيز استفاده كرده است. همچنين نسب‌نامه و شجره امامان و داعيان اسماعيلى را به صورت نمودار آورده است. ديگر اين‌كه فهرستى از اصطلاحات مرتبط با اسماعيليان با توضيحات مختصر ارائه شده است. همچنين در بخش‌هایى از كتاب تصاويرى از اماكن و شخصيت‌هاى اسماعيلى آمده است. فهرست مطالب و تصاوير در ابتداى كتاب آمده است. در انتهاى اثر نيز فهرست اصطلاحات، يادداشت‌ها، كتاب‌نامه كتب فارسی و عربى، و نمايه الفاظ و اصطلاحات ذكر شده است. در بخش يادداشت‌هاى كتاب چاپ‌ها و ترجمه‌هاى مختلف منابع معرفى شده است.

کلام و جامعه؛ تاریخ اندیشه دینی در صدر اسلام از نزدیک به ربع قرنی که از انتشار مجموعت شش‌جلدی کلام و جامعه در سده دوم و سوم هجری اثر پروفسور یوزف فا‌ن‌اس (متولد ۱۹۳۴)، استاد بازنشسته رشته اسلام‌ شناسی و زبان‌های سامی دانشگاه توبینگن و پژوهشگر نامی عرصت کلام اسلامی می‌گذرد، این مجموعه بی‌تردید یکی از منابع پژوهشی درخور توجه به‌شمار آمده و پایه‌ای برای تحقیقات متعددی قرار گرفته است. روش جدید بررسی آرای کلامی در چهار حوزه عالم اسلامی و مناسبات آنها با یکدیگر و نیز نسبت میان جامعه و کلام، افق‌های جدیدی را در پژوهش‌های کلامی گشوده است. تتبع کم‌ نظیر نویسنده و ذکر دقیق ماخذ در پانوشت‌ها، این مجموعه را به گنجینه‌ای ارزشمند برای پژوهشگران در کلام اسلامی مبدل ساخته است.