جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

اصطلاح دین در قرآن و عرف جاری مسلمانان نسل های اول و بعد آن، تا اندازه‌ای متفاوت و متحول بوده است. اما دین اسلام یا دین محمد، عنوانی است که به‌سرعت رواج یافته است. در جنگ جمل، یکی از مخالفان برای طعنه از تعبیر «دین علی» استفاده کرد. این تعبیر چند بار دیگر هم در جاهای مختلف به کار رفته است. برداشت برخی از این تعبیر، البته با نوعی ابهام، تلقی دودینی است. در این مقاله سعی شده است این تفسیر که در تفسیری غالیانه از تاریخ عصر اول شیعه صورت گرفته، مورد نقد و بررسی تاریخی قرار گیرد و کاربردهای مختلف آن، انگیزه‌ها، و فضای حاکم بر آن مورد تأمل قرار گیرد.

سنت اربعین نگاری پیشینه ای دیرین در ادبیات حدیثی مسلمانان دارد. این سنت در دوره صفوی سبب نگارش آثار فراوانی شد که یکی از آنها همین کتاب، یعنی «اربعین» محمد یوسف بیک ناجی (متوفای پس از 1134ق) است. محمد یوسف، عالم رسمی دینی نیست، اما این اربعین و دو کتاب دیگرش با عنوان «رساله در پادشاهی صفوی» (انتشارات کتابخانه مجلس، 1387) و «معرفة الابرار» نشان از آن دارد که وی با مباحث حدیثی و دینی آشنایی داشته است. محمد یوسف، در این کتاب که نامش بستان الناظرین است، چهل حدیث را به هدف معرفی امامان و عقاید شیعه انتخاب، و ضمن ترجمه و شرح آنها سعی کرده است به شرح و نقد جریان های فکری معاصر، مانند تصوف، فلسفه، و قصه خوانی که آنها را انحرافی می شناخته، بپردازد. بدین ترتیب، این کتاب، علاوه بر این که اثری در شیعه شناسی صفوی است، گوشه چشمی به جریان های فکری دوره اخیر صفوی نیز دارد. کتاب بستان الناظرین در سال 1119 ـ 1120ق در سالهای میانی سلطنت شاه سلطان حسین (سلطنت از 1106 ـ 1135) نوشته شده است.