جستجوي پيشرفته | کتابخانه مجازی الفبا

کتاب چرا دین؟ چرا اسلام؟ چرا تشیع؟ اثری است که به بررسی بنیادین پرسش‌های اساسی درباره‌ی دین، اسلام و مذهب تشیع می‌پردازد. نویسنده تلاش کرده است تا با زبانی ساده و مستدل، پاسخ‌هایی منطقی و مبتنی بر مبانی عقلی و نقلی برای این پرسش‌ها ارائه دهد. کتاب در سه بخش اصلی تنظیم شده است، در بخش اول، نویسنده به ضرورت دین در زندگی انسان پرداخته و با تحلیل فلسفی و روان‌شناختی، نشان می‌دهد که انسان همواره به دنبال معنا، هدف و نظم در زندگی خود است. وی بیان می‌کند که دین، پاسخی جامع به نیازهای فکری، اخلاقی و اجتماعی بشر ارائه می‌دهد و به انسان کمک می‌کند تا زندگی معنادار و هدفمندی داشته باشد. همچنین، نویسنده نقدهایی بر دیدگاه‌های ماتریالیستی و سکولاریستی وارد می‌کند و نشان می‌دهد که رویکردهای غیر دینی نمی‌توانند جایگزین مناسبی برای دین باشند. در قسمت دوم، نویسنده ضمن مقایسه‌ی اسلام با سایر ادیان، دلایل برتری این دین را مورد بررسی قرار می‌دهد. او به جامعیت و پویایی تعالیم اسلام اشاره کرده و نشان می‌دهد که این دین توانسته است نیازهای متغیر بشر را در طول تاریخ پاسخ دهد. همچنین، نویسنده با تکیه بر مستندات تاریخی و منطقی، اسلام را به‌عنوان دینی که دارای آموزه‌های توحیدی ناب، نظام اخلاقی کامل و قوانین جامع اجتماعی است، معرفی می‌کند. در بخش پایانی، نویسنده به مسئله‌ی تشیع پرداخته و بر مبنای منابع معتبر اسلامی، ضرورت پیروی از مکتب اهل‌بیت (ع) را توضیح می‌دهد. او با استناد به آیات قرآن و روایات پیامبر اسلام (ص)، نشان می‌دهد که ولایت و امامت در اسلام، نقش اساسی در هدایت بشر دارد. همچنین، در این بخش به تفاوت‌های میان شیعه و سایر مذاهب اسلامی پرداخته شده و برتری‌های تشیع از منظر معرفتی، تاریخی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته است. این کتاب، اثری مفید برای افرادی است که در جستجوی پاسخ‌های روشن و مستدل درباره‌ی مسائل بنیادین دین، اسلام و تشیع هستند. نویسنده با نثری روان و استدلال‌های قوی، تلاش کرده است تا باورهای دینی را با عقلانیت پیوند دهد و تصویری روشن از جایگاه دین در زندگی انسان ارائه کند

مسئله در دانش مربوط: از مهم ترین مباحث پژوهشی در ادیان، نحوه نگاه و برخورد هر دینی، نسبت به پیروان سایر ادیان و مذاهب می باشد. همین دیدگاه است که راه را برای گفتگو و تعامل میان ادیان یا نزاع و تعارض ادیان می گشاید. از این رو بررسی آراء و نظرات اندیشمندان و نظریه پردازان ادیان، در این عرصه سودمند و راهگشاست. 2- بیان مسئله از کلی به جزئی: موضوع "دیگری دینی" یکی از پرسش‌های محوری در الهیات جدید، فلسفه‌دین، و مطالعات فرهنگی دوره معاصراست. «دیگری دینی» یعنی انسان یا گروهی که دین یا باور مذهبی متفاوتی از من دارد. درک این مفهوم نیازمند حرکت از رویکردهای تقابلی Them .vs Us )) به سمت رویکرد تعاملی و مبتنی بر مسئولیت متقابل است که اساس یک گفت‌وگوی صادقانه و سازنده را تشکیل می‌دهد. این مساله‌ در معنای جدیدش از قرن نوزدهم میلادی به بعد شکل گرفت و در قرن بیستم به اوج رسید. پیش‌تر، در الهیات سنتی(مسیحی، اسلامی، یهودی)، «دیگری» معمولاً بمثابه‌ باطل یا گمراه تلقی می‌شد و نگاه به پیروان دیگر ادیان عمدتاً انحصارگرایانه بود. هر دین، خود را «صراط مستقیم» و ادیان دیگر را «باطل یا منحرف» می‌دانست و هدف از گفت‌و‌گو، تنها دعوت یا رد طرف مقابل بود و نه شناخت و تایید حقانیت او. نگاه هر دینی نسبت به غیر همکیشان خود، بسیار مهم است. در تاریخ کلام شیعی، دو مکتب مهم بغداد و حله، تاثیر مهمی در نگرش شیعیان به پیروان مذاهب و ادیان دیگر داشته و دارد که زیربنای عمده باورها و رفتارهای شیعه معاصر نیز می باشد. از این رو در این تحقیق بدنبال بررسی و نگاه دو مکتب شیعی عقل گرای بغداد و حله نسبت به افراد غیر شیعه اثنی عشری -غیر همکیشان و نیز سایر فرق اسلامی غیر شیعه اثنی عشری- هستیم. 3- - بیان قلمرو پژوهش (تشریح ابعاد زمانی، مکانی، محتوایی، ...) : بغداد و حله، دو خاستگاه مهم کلامی شیعه هستند که ویژگی ها و خصوصیات هر یک از این دو مدرسه، در آثار بزرگان این دو مکتب، به خوبی دیده می شود. در این میان، نحوه نگرش و تعامل این دو مکتب به غیر شیعیان از پیروان فرق و مذاهب دیگر اسلامی گرفته تا غیر مسلمانان اعم از کفار و منکرین دین تا اهل ادیان و ملل و نحل دیگر، از جنبه الهیاتی و کلامی جای تامل و بررسی دارد. و در عین حال، نحوه تعامل آنان با دیگری محل دقت نظر است. گستره زمانی این دو مکتب: مقارن بودن مکتب بغداد با امامان متاخر و آغاز عصر غیبت، همچنین قرار داشتن در پایتخت خلافت عباسی و در تعامل بودن با اهل ادیان و مذاهب دیگر و نیز هم عصری با دوران اوج اندیشه اعتزال، ویژگی منحصر به فردی برای آن فراهم نموده است. مکتب حله نیز در امتداد بغداد و معاصر با انقراض خلافت عباسی و هجوم و حکومت ایلخانان و مغول است. این مکتب از نوعی عقل گرایی اعتدالی نص گرا برخوردار است که در آن متکلمان بزرگی که فقیهان زبردست هم هستند به چشم می خورد. دیگری دینی و مذهبی هم به پیروان هر آیین و مذهبی غیر از مسلمان شیعه اثنی عشری گفته می شود. 4- - توضیح مسئله و دلیل مسئله بودن آن (توضیح و توجیه مسئله): مساله نحوه تعامل با غیر همکیشان و هم مذهبی ها، از مهم ترین مسایل جهان امروز است که می تواند نقش مهمی در تفاهم و صلح و رعایت حقوق انسان ها داشته باشد. بررسی اقوال متکلمین ادیان مختلف و زمینه ها و بسترهای آرای کلامی آنها در این مساله می تواند کمک شایانی به امر گفتگوی ادیان داشته باشد و زمینه ها و موانع آن را بیش از پیش نمایان کند. دو مکتب عقلگرای شیعی بغداد و حله، با دارا بودن ویژگی های خاص خود، در ساحت نظر و عمل نسبت به دیگری دینی و مذهبی، نگرش و رفتارهایی دارند که از نوعی دوگانگی برخوردار است؛ در عرصه نظر، هر کسی غیر از شیعه داوزده امامی باشد، بعلت عدم معرفت صحیح به خداوند و پیامبر اکرم و دوازده امام شیعه، از دایره ایمان خارج بوده، کافر نامیده می شود و مستحق عذاب ابدی است. اما در میدان عمل و زیست و زندگی اجتماعی، شاهد تعامل های گسترده بزرگلن این دو مکتب با دیگری دینی و مذهبی هستیم و رفتارهای اخلاقی و توام با همزیستی و اخلاق فضیلت محور به چشم می خورد. از این رو باید به این دوگانه در نظر و عمل پرداخت و به تحلیل و بررسی آن همت گمارد. یعنی این نگاه های کلامی برخاسته از چیست و رفتار عملی آنها با دیگری برآمده از چیست و چه تحلیلی نسبت بدان می توان ارائه نمود؟ 5- اشاره به راه رسیدن به حل مسئله: بررسی اراء متکلمین شیعه در ادوار مختلف ما را به سرچشمه آراء و اندیشه های این مکتب می رساند. مطالعه آراء دو مکتب بغداد و حله، ما را به مبانی مهم اعتقادی و رفتاری آنها با دیگری می رساند.

به مدد معماری هوشمندانه و شجاعت امام سجاد(ع)، یاد و خاطره شهدای کربلا زنده ماند. این مقاله درصدد است راهبردهای امام را به منظور پاس‌داشت فرهنگ عاشورا مورد بررسی قرار دهد. از این رو سؤال این پژوهش آن است که راهبردهای امام سجاد(ع) در زنده نگه داشتن و ترویج فرهنگ عاشورا و شهیدان دشت کربلا چه بود؟ این پژوهش به شیوه توصیفی _ تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای صورت گرفت. نتایج حاصل از پژوهش آن است که با توجه به شرایط زمانی امام و قتل و سرکوبِ شیعیان توسط خلفای اموی و کارگزارانِ ایشان، امام سجاد(ع) از حربه سیاسی (مبارزه منفی) و فرهنگی بهره برده و موفق شد فرهنگ عاشورا را زنده نگه دارد و به نسل های بعد انتقال دهد.

اهداف قیام امام حسین(ع)، بیان درس‌ها، شعارها و پیام‌های مکتب حسینی و در نهایت تبیین مبانی اعتقادی حرکت حضرت همواره مورد توجه اندیشمندان، مورخان و نویسندگان فراوانی قرار گرفته، به طوری‌که سهم فراوانی از ادبیات عاشورایی را در کنار ادبیات مرثیه به خود اختصاص داده است. در میان آثاری که این نوع نگاه را به قیام حسینی داشته‌اند، می‌توان دوبیتی خواجه معین‌الدین چشتی را طرح نمود. خواجه با خلق و سرایش شعری کوتاه عناصر مهم اعتقادی و ارزش‌های والای نفسانی را مطرح کرده و تفسیر زیبایی از حرکت امام حسین(ع) ارائه کرده است. خواجه معین‌الدین از عرفای قرن ششم و هفتم بود و در تبلیغ دین اسلام در شبه قاره هند توفیق فراوانی یافت. مقام و بارگاه خواجه در میان مردم هندوستان، اهمیت بالایی دارد. این نوشتار ضمن معرفی این شاعر، مبانی اعتقادی و کلامی دوبیتی او را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و به این نتیجه رسیده است که خواجه به مبانی اصیل اعتقادی حرکت امام حسین(ع) اشراف داشته و تفسیر صحیحی از آن ارائه نموده است. خواجه روی عناصری مثل احیای دین، عزت و آزادگی تأکید کرده و پیوند معناداری بین عزت حسینی و توحید الهی برقرار نموده است.

موضوع این تحقیق بررسی دیدگاه سید علی شرف الدین درباره مهدوی ت می باشد. یکی از آنها عقیده امامت و مهدوی ت است که وی دیدگاه شیعیان را رد نموده اس ت. در این تحقیق دیدگاه سید علی شرف الدین درباره مهدوی ت، و همچنین دیدگاه ایشان در باره تولد امام زمان، علم امام، منصوص بودن امام، از اصول دین بودن امام ت ارزیابی و بررسی شده است.این تحقیق شامل سه بخش و در بخش اول دو تا فصل دارد. فصل اول کلیات و مفاهیم شناسی و در فصل دوم زندگی نامه سید شرف الدین بلتستانی هست. در بخش دوم مبانی فکری سید شرف الدین پیرامون مهدویت فصل اول نبوت و ارزیابی آن فصل دوم امامت و خلافت و ارزیابی آن در بخش سوم دیدگاه سید شرف الدین درباره مهدوی ت و ارز یابی آن

پایان نامه حاضر با موضوع «ترجمه، نقد و بررسی آموزه های اعتقادی تشیع امامی در کتاب (اسلام شیعی) یان ریچارد» در تلاش است تا مجموعه ای از آموزه های اعتقادی شیعیان امامی را که در جهان غرب مطرح می شوند، واکاوی نماید. بی شک اصلاح نگاه مستشرقین و بیان نقاط ضعف و خطاهای تشخیصی، منجر به روشن شدن چهره واقعی تشیع برای جهانیان خواهد شد. در راستای همین هدف، کتاب «اسلام شیعی» اثر یان ریچارد انتخاب گردید و در این مجال ابتدا سه بخش از ابتدای کتاب (۷۶ صفحه) با موضوع خاندان پیامبر، اسطوره های شیعی، عرفان و تصوف، انشعابات موجود در تشیع، زیارتگاههای شیعی، زندگی اجتماعی شیعیان و آموزه های اعتقادی تشیع امامی ترجمه شده و سپس گزاره‌های ناظر به کلام شیعه از آن استخراج و به صورت خلاصه مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. اشکالات و ایرادات نویسنده در دو بخش روشی و محتوایی به نقد کشیده شده است. عمده نقد ها به لحاظ روشی در باب ساختار، موضوع و روش ارایه گردید و به لحاظ محتوایی نیز پیرامون افتراق شیعه و سنی (منشا پیدایش تشیع)، کلیت تصویر ارایه شده، نوع نگاه نویسنده به تشیع، اختصاصات اعتقادی شیعیانو بررسی صحت و سقم آموزه‌های گزارش شده، با محوریت پاسخ به سوالات فرعی تنظیم گردید. یافته‌های ما حاکی است یان ریشار گزارشی پراکنده از تشیع ارائه داده و بنا نداشته تصویری کامل و یا حتی تصویری کلی از عقاید شیعی ارائه دهد. اما گزاره‌های پراکنده او از تشیع به صورت نسبی قابل پذیرش است. گرچه نمی‌توان از خطاهای موردی او نیز چشم‌پوشی کرد. روش ترجمه، ترجمه روان تحت‌اللفظی با تعهد به متن و پرهیز از ترجمه آزاد بوده و روش تحقیق نیز توصیفی- تحلیلی به ضمیمه نقد بوده است. اطلاعات به روش کتاب‌خانه‌ای جمع آوری شده و پس از آن مقایسه اطلاعات ارائه شده از سوی نویسنده با متون کلاسیک و معتبر عقاید امامیه، (متونی چون اوایل المقالات و تصحیح الاعتقاد شیخ مفید، اعتقادات شیخ صدوق، امالی شیخ صدوق و خصال شیخ صدوق، گوهر مراد لاهیجی، مواقف عضد الدین ایجی، تسلیک النفس علامه حلی، تجرید الاعتقاد خواجه نصیر الدین طوسی، مقاصد تفتازانی و... ) صورت گرفته است.

این رساله به بررسی و تحلیل عصمت انبیاء در قرآن و عهدین با رویکرد کلامی شیعه می‌پردازد. هدف اصلی این تحقیق، اثبات این نکته است که عصمت نه تنها مختص به یک پیامبرخاص نیست، بلکه تمامی پیامبران از این ویژگی برخوردارند. این پژوهش به بررسی دلایل قرآنی و استدلال‌های متکلمین شیعه در حمایت از عصمت تمامی انبیاء الهی می پردازد وهمچنین به نظرات یهود درباره عصمت انبیاء پرداخته و انتقادهای موجود در متون عهدین را، از دیدگاه قرآن ومتکلمین شیعه مورد بررسی قرار می دهد، سپس به دیدگاه مسیحیت دراین زمینه پرداخته و پاسخ‌های قرآن وهمچنین کلامی شیعه، به انتقادات عهدین را بیان می کند. روش تحقیق شامل توصیفی-تحلیلی-تطبیقی- انتقادی است که به شناسایی نقاط قوت و ضعف استدلال‌های موجود در متون دینی می‌انجامد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که باور به عصمت تمام انبیاءالهی در قرآن و پاسخ‌های کلامی شیعه به انتقادات، اعتبار این ویژگی را تقویت می‌کند. نتیجه‌ اینکه، دریافت عصمت انبیاء الهی در قرآن، فهم بهتری از نقش هدایتی انبیاء را در رهبری نظری و عملی بشر ارائه می دهد این در حالی است که عدم پذیرش عصمت انبیاء الهی در عهدین، نقش هدایتی آنان را در دین پذیری مردم کم رنگ می کند.

پژوهش حاضر با عنوان «بازنگری در اصول و فروع دین اسلام در مذهب شیعه» با هدف بازتعریف مفهومی و ساختاری آموزه‌های بنیادین دینی در دو عرصه‌ی اعتقاد و عمل با تاکید بر آراء مذهب شیعه امامیه (اثنی عشریه) در این خصوص، به نگارش درآمده است. مسئله‌محوری این تحقیق در این نکته نهفته است که طبقه‌بندی‌های رایج از اصول و فروع دین، به‌ویژه در سنت شیعه امامیه، اغلب مبتنی بر رویکرد کلامی، تاریخی، سیاسی و بدون اتکا به معیاری جامع در تعیین «اصل» و «فرع» صورت گرفته است؛ به گونه‌ای که گاه میان اصل و فرع، و نیز میان ضروری و بنیادین، خلطی معرفتی به چشم می‌خورد. درواقع این تحقیق نشان می‌دهد که اصطلاحات مذکور از ثبات ذاتی برخوردار نبوده و در طول تاریخ، متناسب با نیازهای زمان و مقتضیات اجتماعی دچار تغییر و بازتعریف شده‌ است. لذا، این مفاهیم بیش از آنکه صرفاً بازتابی از آموزه‌های وحیانی با تکیه بر معناشناسی اصل و فرع باشند، محصول تعامل انسان با شرایط تاریخی و تفاسیر کلامی بوده‌اند. ازاین‌رو، این پایان‌نامه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی میان‌رشته‌ای (ترکیب منابع نقلی، عقلی، کلامی و تفسیری)، به بازبینی جدی مفاهیم «اصل» و «فرع» پرداخته و تلاش دارد نظامی دقیق‌تر و سازگارتر با مبانی دینی برای این تقسیم‌بندی ارائه دهد. در فصل نخست این پژوهش، مفهوم «اصل» و «فرع» در چارچوب‌های معنایی گوناگون تحلیل شده و سپس دیدگاه مکاتب برجسته کلامی اهل‌سنت درباره‌ی اصول و فروع دین اسلام، با در نظر گرفتن تطور تاریخی و تحول مفهومی این دو اصطلاح، مورد بررسی قرار گرفته است. فصل دوم به تحلیل آرای مکاتب مختلف شیعه، شامل زیدیه، اسماعیلیه، شیخیه و امامیه (اثنی‌عشریه)، در باب اصول و فروع دین اختصاص دارد؛ به‌ویژه با تمرکز بر مبانی کلامی و علل شکل‌گیری این تمایز در درون سنت شیعی. در فصل سوم، پس از تبیین منظومه‌ی اعتقادی امامیه، تلاش شده است با رویکردی معناشناختی و ساختاری به واژه‌ی «اصل» در مقام بنیان لایتغیر، عنصر هویتی و ستون فکری نظام دینی سه اصل اعتقادی بنیادین دین اسلام استخراج و بازتعریف گردد. این اصول عبارت‌اند از: الف) خداباوری توحیدی، به‌مثابه بنیاد هستی‌شناختی و متافیزیکی، و منشأ تمام باورهای دینی؛ ب) نبوت حضرت محمد (ص)، به‌عنوان واسطه‌ی دریافت و ابلاغ وحی، مرجع تشریع، و محور هدایت الاهی؛ ج) ایمان به معاد، در جایگاه غایت آفرینش، معیار عدل الهی، و محرک بنیادین رفتار انسانی. این اصول با تکیه بر تحلیل محتوای آیات قرآنی، روایات معتبر و استدلالات عقلانی، به‌مثابه ارکان غیرقابل تقلیل منظومه اعتقادی دین اسلام، بازشناسی و استوار گردیده‌اند. این اصول، ساختار درونی و معرفتی دین اسلام را بنیاد نهاده و بی‌وجود آنها، شریعت اسلامی مفهومی نخواهد داشت. در ادامه، فروع اعتقادی دین (مانند اعتقاد به کلام خدا بودن قرآن کریم، اعتقاد به امامت، عصمت، علم امام، رجعت، شفاعت و...) به‌عنوان آموزه‌هایی مهم ولی غیررکنی معرفی می‌گردند که از اصول اصلی تغذیه می‌کنند و بدون آنها، بنای دین فرو نمی‌ریزد، هرچند نقصان معرفتی و معنوی در پی دارد. در حوزه‌ی عمل نیز، با بررسی ساحت‌های عبادی، اخلاقی و اجتماعی دین، اصل فراگیر و بنیادین تقوا به‌عنوان نخستین اصل عملی شناسایی شده است؛ اصلی که جامع میان پرهیز از گناه، التزام عملی به وظایف، و حضور اخلاقی و معنوی در جامعه است. در امتداد آن و با توجه به تحلیل تطبیقی آیات و احادیث، شش اصل دیگر به‌عنوان اصول عملی دین اسلام معرفی شده‌اند: عدالت (به‌عنوان شاخص‌ نظام اجتماعی و اخلاقی)، صداقت (در تمام ابعداد یعنی در نیت، گفتار و کردار)، برّ و نیکوکاری (در روابط اجتماعی و کمک به خلق)، جهاد در راه خدا (در تمام ابعاد عقیدتی، نظامی و اخلاقی)، نماز (به‌مثابه نماد بندگی، ذکر و پیوند با خدا)، و صبر و استقامت (به‌عنوان پایه‌ی پایداری در راه حق). این اصول عملی، به‌سبب شمول، تداوم، فراگیری و عدم‌وابستگی به شرایط خاص، جایگاه بنیادین در ساختار دین یافته‌اند. در مقابل، اعمالی چون روزه، حج، خمس، زکات، و نیز آموزه‌هایی مانند تولّی و تبرّی، امر به معروف و نهی از منکر، هرچند واجب و حیاتی‌اند، اما به دلیل وابستگی به شرایط جسمانی، مالی، زمانی یا اجتماعی، در زمره‌ی فروع عملی قرار می‌گیرند. بنابراین، ملاک قرارگیری یک عمل در زمره اصول، جایگاه ساختاری، استمرار و شمول آن در نظام دینی است. در نهایت از رهگذر این تحلیل، ساختاری چهارگانه و تفکیک‌یافته از دین اسلام حاصل شده است: اصول اعتقادی: ارکان معرفتی دین که بدون آنها ایمان دینی ممکن نیست؛ فروع اعتقادی: آموزه‌های مهم، اما برگرفته از اصول، که در تبیین دین نقش دارند؛ اصول عملی: بنیان‌های کلان سلوک دیندارانه در سه بُعد عبادی، اخلاقی و اجتماعی؛ فروع عملی: احکام و مناسک مقیّد و مشروط که علی‌رغم اهمیت و وجوب، جایگاه بنیادین ندارند.

محمدعلی امیرمعزی در کتاب «راهنمای ربانی در تشیع نخستین» درباره سرمنشا عرفان در اسلام بحث می کند. امیر معزی، اسلام‌شناس در مدرسه علمیه عالی است. او یکی از دانشگاهیان برجسته در مطالعات تشیع اولیه دوازده امامی است. یکی از ادله اساسی امیر معزی این است که عقاید مافوق طبیعی و فوق عقلانی درباره ائمه دوازده گانه هسته اصلی تشیع دوازده امامی بوده است. این امر او را با این تعبیر رایج در تضاد قرار می دهد که این سنت عقلی به رهبری شخصیت هایی مانند شیخ مفید بود که این هسته را تشکیل می داد. این استدلال ابتدا در کتاب راهنمای الهی در تشیع اولیه مطرح شد و در آثار بعدی او ادامه یافت. این دیدگاه عموما در تقابل با دیدگاه های حسین مدرسی قرار دارد. به منظور ارائه درکی جدید از دیدگاه های اولیه شیعیان، دیدگاه امیر معزی با بازسازی مفهوم عقلانیت آغاز می شود. فهم متعارف اندیشه امامیه را کلامی عقلی شبیه معتزله می داند. امیر معزی معتقد است که این فرض، فهم روایات اولیه شیعی، به ویژه روایات عقل را که اغلب به عقل ترجمه می شود، مخدوش می کند. در روایات آمده است که عقل وسیله ای است که از طریق آن عقاید ائمه اطهار علیهم السلام فهمیده می شود. با این حال، عقل بعدها به دلیل تأثیرپذیری از فلسفه یونانی با عقلانیت یکی شد، اما در منابع اولیه، عقل بیشتر آن چیزی بود که او آن را «هیرو-هوش» می‌نامید. این «هوش هیرو» دارای چهار بعد است: کیهانی، اخلاقی- معرفت شناختی، معنوی و روحی.