مکتبِ عرفانِ فارس در قرن هفتم و هشتم با تمرکز بر عارفان منتخب | کتابخانه مجازی الفبا

مکتبِ عرفانِ فارس در قرن هفتم و هشتم با تمرکز بر عارفان منتخب | کتابخانه مجازی الفبا

کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی کتابخانه مجازی الفبا،تولید و بازنشر کتب، مقالات، پایان نامه ها و نشریات علمی و تخصصی با موضوع کلام و عقاید اسلامی

فارسی  |   العربیه  |   English  
telegram

در تلگرام به ما بپیوندید

public

کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
header
headers
پایگاه جامع و تخصصی کلام و عقاید و اندیشه دینی
جستجو بر اساس ... همه موارد عنوان موضوع پدید آور جستجو در متن
: جستجو در الفبا در گوگل
...جستجوی هوشمند
مکتبِ عرفانِ فارس در قرن هفتم و هشتم با تمرکز بر عارفان منتخب
کتابخانه مجازی الفبا
کتابخانه مجازی الفبا
فارسی
کتاب الکترونیکی
میانگین امتیازات:
امتیاز شما :
تعداد امتیازات :
0
مکتبِ عرفانِ فارس در قرن هفتم و هشتم با تمرکز بر عارفان منتخب
ویرایش اثر
مقطع تحصیلی رساله تحصیلی:
کارشناسی ارشد
رشته تحصیلی:
زبان و ادبیات فارسی - ادبیات محض
محل تحصیل رساله تحصیلی:
دانشگاه شیراز، دانشکده ادبیات و علوم انسانی
تاریخ دفاع:
1403
پدیدآورندگان :
جوان, رضا (نویسنده)
نیری , محمدیوسف ( استاد تمام بخش زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه شیراز) (استاد راهنما رساله تحصیلی)
جوکار, نجف (استاد دانشگاه شیراز) (استاد مشاور رساله تحصیلی)
چکیده :
در فارسِ قرون 7 و 8 ه.ق. و در این اوضاعِ نسبتاً مساعد از جهتی شاهد ظهور دو استوانه مهمّ شعر و ادب فارسی؛ یعنی سعدی شیرازی (604_691 ه.ق) و حافظ شیرازی (727_792 ه.ق) هستیم که هردو دارای گرایش‌های واضحِ عرفانی هستند و جریان عارفان فارس در شکل‌گیریِ مشرب و مکتب فکریِ آن‌ها تأثیرات بسیاری گذاشته‌است و از سویِ دیگر می‌بینیم که شیراز تبدیل به جایگاهی برای نشو و نمای فلسفه اسلامی می‌‌گردد و حکما و فیلسوفانی در این عصر ظهور می‌کنند که محصول فکریِ آنان و شاگردان و پیروانِ افکارشان در قرون 9 و 10 ه.ق، امروزه با عنوان «مکتبِ فلسفیِ شیراز» شناخته می‌شود (طوبایی، 1401: 256 تا 349 و مدرّس‌مطلق، 1392: 15). این مکتب تا پایان قرن 10 به حدّی رشد و تعالی پیدا می‌کند که موجبات شکل‌گیریِ «حکمتِ متعالیه» به دست حکیم بزرگ شیرازی، ملّاصدرا (979_1045 ه.ق)، را فراهم می‌آورد. مکتب فلسفیِ شیراز از جهاتی با قاضی بیضاوی (م. 685 یا 691 ه.ق) و قاضی عضدالدّین ایجی (701_ 756 ه.ق) آغاز می‌شود و با بزرگانی چون میرسیّد شریف جرجانی (740_816 ه.ق)، سیّد صدرالدّین دشتکی (828_903 ه.ق) و فرزند نام‌آورش غیاث‌الدّین (866_ 948 ه.ق) و جلال‌الدّین دوانی (830_908 ه.ق) ادامه و خاتمه پیدا می‌کند (برکت، 1382: 9). سنّت فکریِ این فیلسوفان همچون حکمت متعالیه، سنّتی فلسفی‌عرفانی است و میراث وحیانی را به‌سانِ لازمه‌ای مهم و قابلِ اعتنا در اندیشیدن به کار می‌گیرند. از این رو این مکتب را هم می‌توان شعبه‌ای از جریان عرفای فارس محسوب کرد (همان: 47). علاوه بر پیوستگی و آمیختگیِ عرفان با فلسفه در منطقه فارس در دوران پسامغول، شاهدِ معیّتِ گرایش‌های عرفانی و صوفیانه با علومِ دیگری چون فقه و اصول، کلام، منطق، علومِ ادبی و حتّی پزشکی، موسیقی و نجوم در وجود دانشمندانی چون قطب‌الدّین شیرازی (630_710 ه.ق)، شمس‌الدّین عمرابن مظفّر باغ‌نوی (م. 632 ه.ق) و تاج‌الدّین بهرام قزلجه (م. 781 ه.ق) هستیم که چنین جامعیّتی در دانش‌های مختلف به خوانشی مستدل‌تر و وسیع‌تر در نظرگاهِ عرفانیِ این افراد انجامیده است (فاموری، 1398: 100، 210،279). تفسیرات و تأویلاتِ عرفانیِ قرآن کریم که در بسترِ تاریخی‌جغرافیاییِ فارسِ قرونِ 7 و 8 ه.ق. نوشته شده‌اند نیز امری شایسته درنگ است که دریچه جدیدی از هرمنوتیکِ صوفیانه را بر ما می‌گشاید. کامل‌ترین نمونه‌های این تفاسیر را می‌توان در تفسیر انوارالتّنزیل و اسرارالتأویل از قاضی بیضاوی (م. 685 یا 691 ه.ق) و تفسیر تحقیق‌التّفسیر فی تکثیرالتّنویر از قاضی عضدّالدّین ایجی (701_ 756 ه.ق) دید. تذکره‌نگاری و شرحِ حال‌نویسی که از شعبِ تاریخ‌پردازی به شمار می‌آیند هم در این دوران در فارس رونق می‌گیرند و این کارها در بسیاری از موارد به دست اشخاصی انجام می‌شود که خود صوفی هستند و تألیفاتِ عرفانی هم دارند. شیرازنامه و تاریخ‌نامه از زرکوب شیرازی (م. 789 ه.ق)، السّیره و مشیخه از صائن‌الدّین حسن صوفی شیرازی (م. 664 ه.ق) و شدّالإزار از جنید شیرازی (م. 797 ه.ق) و ترجمه‌ و تکمیل آن از فرزندش، عیسی، تحت عنوان تذکره هزارمزار از این گونه کتب هستند. از دیگر نکات مورد توجّه در بحث عارفان اقلیم فارس در سده هفتم و هشتم ه.ق، طریقه‌ها و سلسله‌های عرفانی و تربیتی‌ای‌ هستند که پس از حمله مغول در این اقلیم ظهور و گسترش فراوانی پیدا می‌کنند و عارفانی منتسب به سلاسل عرفانی در این منطقه تربیت می‌شوند که چندان در گیرودارِ عرفانِ نظری نیستند و بیش‌تر خود را مقیّد به سلوک عملی می‌دانند. حدود 7 سلسله‌ در فاصله این دو قرن در فارس فعّالیّت می‌کردند. از مهم‌ترینِ این طریقه‌ها می‌توان به سلاسلِ «روزبهانیّه»، «مرشدیّه»، «بزغشیّه»، «دانیالیّه» و «شمسیّه» اشاره کرد که میراثِ آن‌ها آبشخور اصلیِ فکری و عملیِ پیروان پُرشمارشان بوده‌است (همان: 70، 146، 155 و ..). جریان عارفان اهل فارس با کتب و آثار فراوانشان در دوره‌های بعد، از تیموریان، آق‌قویونلوها و صفویّه تا روزگار معاصر با فراز و نشیب‌هایی به حیات و پویاییِ خود ادامه می‌دهد و هرکدام از عرفای این منطقه بنا به مشرب و نظرگاهشان به گونه‌ای در این میراث فکری و معنویِ مشترک نقش‌‌آفرینی می‌کنند. در نگاهی کلّی از ابتدای قرن هفتم تا پایان قرن هشتم ه.ق. بر مبنای تذکره‌ها، جُنگ‌ها و کتبِ پژوهشی، طیِّ شمارشِ انجام‌گرفته حدود 200 عارف یا اشخاصِ دارای گرایش عرفانی در فارس زیسته‌اند که از این میان، 54 نفر دارای کتاب یا کتاب‌هایی بوده‌اند که بعضی از آن‌ آثار به‌جا مانده‌است و از 12 نفرشان هم اشعار پراکنده‌ای نقل شده‌است. به موازاتِ این جریانِ پُرمایه و پُرشمار در فارس، در دو سده یادشده در گستره ایران طرایق‌ و مکاتب عرفانی دیگری چون گفتمان عرفان ابن‌عربی (560_ 638 ه.ق) و معتقدان و شارحان آثار او، سلسله مولویّه و پیروانش و مکتب عرفانیِ هرات به پیشواییِ نورالدّین عبدالرّحمن جامی (818_898 ه.ق) حیات و فعالیّت داشته‌اند که از حیث شباهت و تفاوت در آثار نظری و شیوه سلوک عملی با جریان عرفان فارس قابل قیاس و سنجش هستند. با توجّه به اهمیّت تاریخیِ قرون 7 و 8 ه.ق. در فارس که بستر ظهور بسیاری از بزرگان فرهنگیِ ایران بوده‌است، در این پژوهش بر آنیم که نخست معرّفی مختصری از زندگی‌نامه و آثارِ به‌جامانده هریک از عارفان فارس در این دو قرن به دست دهیم و سپس به قصد فهمیدنِ مختصات منظومه اندیشگانیِ مشترکی که بین آن‌ها در این عصر وجود داشته‌است ارتباط افکار و حالات ‌و مقامات منتخبی از نقش‌آفرین‌ترینِ آن‌ها را با یکدیگر و تأثیرگذاری‌ها و تأثیرپذیری‌های این گروهِ برگزیده از هم را بررسی ‌کنیم تا بتوانیم این منظومه فکری‌معنوی را تحت عنوان «مکتبِ عرفانِ فارس» تعریف و تبیین کنیم و شاخصه‌ها و اصول نظری و قواعد عملیِ مشترک آن را در این دو سده استخراج نماییم.
نویسنده :
پدیدآور: رضا جوان ؛ استاد راهنما: محمّد یوسف نیّری ؛ استاد مشاور: نجف جوکار
زبان :
فارسی
منبع اصلی :
https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/ae6ed19eed75c29a6ff54b528fc45586
جنس منبع:
متن
پایگاه :
الف:پایگاه کتب
یادداشت :
نوع منبع :
رساله تحصیلی
مشخصات کامل اثر
منابع مرتبط :
ثبت نظر
ارسال